“Werkgevers verwachten dat personeelsleden die onzeker zijn over hun baan wel extra hun best zullen doen om die baan toch te behouden. Dat die onzekerheid hen dus motiveert om harder te werken. Dat is niet zomaar het geval”, weet de professor. “In een arbeidsrelatie maken de werknemers een afweging tussen wat ze krijgen in hun baan en wat ze er voor moeten doen. Neemt de onzekerheid toe, dan zwakken de prestaties ook af. De werkgever geeft te weinig in de plaats.”
De Witte raadt bedrijven aan een open communicatie te voeren over nakende ontslagen opdat de onzekerheid zo snel mogelijk zou verdwijnen. Anders werkt die onzekerheid als een zelfvervullende voorspelling: onzekere werknemers gaan minder goed presteren en zorgen op die manier zelf voor een grondige reden voor eventueel ontslag. Het bedrijf lijdt ook onder de verminderde prestaties zodat ontslagen mogelijk een noodzaak worden.
Volgens De Witte komt de vrees voor jobverlies meestal voort uit een combinatie van objectieve factoren, zoals de economische conjunctuur en het regionale werkloosheidscijfer, en het subjectieve (persoonlijke) gevoel van onzekerheid, in de eigen job of over het eigen bedrijf. Werknemers kunnen niet altijd een rationele inschatting maken van de kansen op jobverlies, stelt de onderzoeker. “Er is een behoorlijk groot verschil tussen het aantal mensen dat denkt dat ze op korte tijd hun baan kunnen verliezen en degenen die vrezen dat ze op langere termijn hun job dreigen kwijt te spelen.”
Professor De Witte wijst er op dat (latente) jobonzekerheid belangrijke maatschappelijke gevolgen heeft. “De angst voor werkverlies zorgt indirect voor intolerant maatschappelijk gedrag. Ze leidt tot gevoelens van achterstelling en frustratie. Die gevoelens vertalen zich in een negatieve houding tegenover vreemdelingen en in een minder gunstige beoordeling van de politiek. Extreem-rechts vaart er wel bij.” De grotere onzekerheid leidt ook tot een stijging van het aantal vakbondsleden, maar die (nieuwe) leden zijn minder tevreden, omdat de bonden niet altijd de gevraagde bescherming kunnen bieden.
