< Terug naar overzicht

Overheid moet de ‘Van Ranst van de arbeidsmarkt’ inschakelen

Covid-19 heeft een klimaat gecreëerd waarin beslissingen die anders jaren hadden aangesleept, plots toch ineens mogelijk zijn. Veranderingen volgen elkaar steeds sneller op: zo snel dat ze in sommige domeinen een disruptief karakter krijgen. Welke impact heeft deze onverwachte gebeurtenis op onze arbeidsmarkt en binnen onze organisaties? Een bijdrage van Frank Vander Sijpe, Director HR Research Securex, en Patrick Lootens, Director Innovation Securex

Herinnert u zich januari van dit jaar nog? De arbeidsmarkt stond in brand. Het aantal vacatures haalde recordhoogten en het aantal werklozen daalde zienderogen. De spanningsindicator van de VDAB sprak van nog amper drie beschikbare kandidaten per vacature. Onder hoger geschoolden daalde de werkloosheid zelfs tot nauwelijks 3 procent: quasi volledige tewerkstelling.

Begin dit jaar traden een aantal trends die al langere tijd sluimerden concreet op de voorgrond. Het jarenlange technologiepessimisme maakte plaats voor beginnend optimisme. Een studie van Agoria toonde aan dat voor elke job die verloren gaat door technologie en automatisering er 3,7 nieuwe zouden bijkomen in de komende jaren. De Belgische overheid schakelde een versnelling hoger om de activatie van 15-65-jarigen omhoog te krijgen. Ruim 150.000 werkende Belgen kiezen (al dan niet vrijwillig) voor het freelancestatuut, aangemoedigd door de vele freelanceplatformen die als paddenstoelen uit de grond schieten. De gig economy is niet langer een rariteit.

Frank Vander Sijpe
“Voor de medewerkers brengt een crisis als deze klaarheid. Deze moeilijkheden vormen immers een heuse leiderschapstest: welke leiders spreken de waarheid en schenken het nodige vertrouwen, bijvoorbeeld wanneer werknemers thuis werken, en welke leiders zijn niet transparant en blijven controle verkiezen boven vertrouwen.”
© GF

De economische groei leek weliswaar al in januari te vertragen, maar door de combinatie van groei- en vervangingsaanwervingen (omdat een grote generatie babyboomers nog altijd te vroeg – lees: op gemiddeld 61 jaar – de arbeidsmarkt verlaat), zag de toekomst voor werkzoekenden er bijzonder rooskleurig uit.

Fast forward naar april: amper drie maanden later, maar de situatie ziet er helemaal anders uit. Meer dan een miljoen tijdelijke werkloze Belgen, wegens overmacht. Na bijna vijf jaar daling stijgt de werkloosheid in Vlaanderen op jaarbasis voor het eerst. In sectoren zoals commerciële dienstverlening, horeca, gespecialiseerde retail, bioscopen en kappers worden alle activiteiten aan banden gelegd. In sommige valt alles zelfs volledig stil. Wie het kan, wordt gevraagd om te thuiswerken. Terwijl in januari, onder normale omstandigheden, ongeveer een op vijf werkenden dit occasioneel twee dagen per week deed, loopt thuiswerk vandaag in sommige bedrijven op tot honderd procent voor zes werknemers op tien. Bedrijven en zelfstandigen vragen massaal ondersteuning van de overheid om het hoofd boven water te houden. De cijfers van Federgon zijn alarmerend: de sector van HR-dienstverleners kreeg ongemeen zware klappen te verwerken in maart en april.

Zwarte zwaan

Een visionair en bijzonder interessant rapport van het Steunpunt Werk & Sociale Economie over de toekomst van de arbeidsmarkt richting 2050 (u vindt de volledige tekst op de website www.steunpuntwerk.be) wijst op een aantal kritische randvoorwaarden bij zijn voorspellingen: “We beseffen goed dat het, zelfs op de korte termijn, helemaal anders en ook goed fout kan lopen.”

Die zin klinkt ons, in de huidige context, bijna als profetisch in de oren. Een 'Black Swan'-fenomeen heeft ons ongemeen hard geraakt. Nassim Nicholas Taleb omschrijft in zijn boek 'The Black Swan' uit 2007 (zie ook de kritische analyse van dit boek op blz. 63-64 van deze editie) het fenomeen van het plots uit het niets opduiken van een Zwarte Zwaan die de gevestigde orde en de 'business as usual'-modus compleet onderuithaalt. Wikipedia omschrijft dit verschijnsel als 'Een gebeurtenis die niemand van tevoren heeft zien aankomen of voorspeld. Een dergelijke gebeurtenis ontwricht alle bestaande economische modellen en kan zeer schadelijk zijn voor de welvaart'.

Hoe moet het nu verder? Het freelancestatuut zal ongetwijfeld aan populariteit inboeten. Mensen zullen opnieuw kiezen voor meer zekerheid en dus een vast contract nastreven. We kunnen massaal banenverlies verwachten door organisaties die gaan voor herstructureringen en collectieve werkloosheid om de crisis te overleven. De tijdelijke werkloosheid kan de sociale zekerheid op korte termijn doen ontsporen.

Zinvol werk

Een 'Black Swan' zet zekerheden op hun kop. Dat is zo op de arbeidsmarkt, maar ook binnen de muren van organisaties en in de relatie tussen werknemers en het bedrijf waarvoor ze werken. Enerzijds kan de werkgever vandaag gemakkelijk werknemers onderscheiden: aan de ene kant zijn er de ambassadeurs die een diepe band hebben met de organisatie en die bereid zijn de crisis te doorstaan, aan de andere kant degenen die alleen voor een salaris komen.

Maar ook voor de medewerkers zelf brengt een crisis klaarheid. Deze moeilijkheden vormen immers een heuse leiderschapstest: welke leiders spreken de waarheid en schenken het nodige vertrouwen, bijvoorbeeld wanneer werknemers thuis werken, en welke leiders zijn niet transparant en blijven controle verkiezen boven vertrouwen? Drie sleutelvragen kunnen werknemers zich vandaag stellen over hun leiders.

  1. Do they know what they are talking about? Zijn de maatregelen die mijn bedrijf neemt noodzakelijk en effectief?
  2. Do they care about me? Zorgt mijn organisatie wel goed voor mij?
  3. Do I trust them? Communiceert mijn organisatie op transparante manier met mij?

Behalve de leidinggevenden, komen ook de organisatie en waar die voor staat in het voetlicht. Deze crisis maakte het noodzakelijk de essentiële sectoren te onderscheiden, waardoor werknemers in andere sectoren betekenisverlies kunnen ervaren. Waarvoor dient mijn werk als het niet essentieel is? Mensen zijn thuis en hebben meer tijd dan anders om na te denken over hoe zinvol hun werk is, of niet. Ze worden geconfronteerd met de relativiteit van het leven (ziekte, dood, vrijheidsbeneming), zien hun kinderen meer en staan niet elke dag in de file. Dit kan ertoe leiden dat ze hun prioriteiten in het leven heroverwegen.

En nu?

Het is duidelijk dat HR voor de uitdagingen binnen de muren van de onderneming aan zet is, nu en na de crisis. HR zal de coronacrisis niet oplossen, maar wel een antwoord moeten bieden op de uitdagingen die nu aan de oppervlakte zijn gekomen. Werkgevers zullen bijvoorbeeld voor grote uitdagingen staan op het vlak van retentie van hun talent in een periode waarin promoties veel minder aan de orde zijn.

Patrick Lootens
“Net zoals de overheid nauwgezet naar het advies van Marc Van Ranst, Steven Van Gucht en andere experts luistert in coronatijden, zou zij zich na de crisis kunnen laten bijstaan door een onafhankelijke, multidisciplinair samengestelde raad van experts die op basis van evidence-based inzichten de lijnen voor de toekomst uitzet.”
© GF

Deze uitzonderlijke situatie biedt ook de kans om een aantal grote werven die al jaren stilliggen nieuw leven in te blazen. Een ‘new deal’ in de wetgeving rond werk en werkorganisatie kan overheden relatief snel toelaten om een aantal pijnpunten aan te pakken. De tijd is rijp voor een ander soort (arbeidsmarkt)beleid. Een beleid naar Scandinavisch model, dat werkt op het verhogen van de werkbaarheid van jobs, het ondersteunen van de inzetbaarheid via het faciliteren van maatwerk en rekening houdt met de diversiteit en de complexiteit van vraag en aanbod van de arbeidsmarkt. Het uiteindelijke doel is effectief en efficiënt impact te hebben op het verlengen van de loopbanen, het verhogen van de activiteitsgraad en het overbruggen van de kloof tussen werkloosheid en werk.

“De kans is er nu om grote werven inzake werk die al jaren stilliggen nieuw leven in te blazen.”


Net zoals de overheid nauwgezet naar het advies van Marc Van Ranst, Steven Van Gucht en andere experts luistert in coronatijden, zou zij zich na de crisis kunnen laten bijstaan door een onafhankelijke, multidisciplinair samengestelde raad van experts die op basis van evidence-based inzichten de lijnen voor de toekomst uitzet. Een dagelijkse persconferentie zal niet nodig zijn, maar als we de zwarte zwaan willen verbannen, zal het wel vooruit moeten gaan.

De auteurs van dit stuk zijn Frank Vander Sijpe, Director HR Research Securex, en Patrick Lootens, Director Innovation Securex. Zij schreven deze bijdrage als lid van de adviesraad van HR Square.


< Terug naar overzicht

U zoekt, u vindt !

HR Square | Magazine, E-zine, Netwerk, Website, Seminaries, ...

Word nu lid !
Geniet van de voordelen