Er worden veel werknemers geraakt door automatisering, maar bij relatief weinig pakt dit negatief uit, zeggen de onderzoekers in het rapport ‘Automatic Reaction: What Happens to Workers at Firms that Automate?’. Vanuit de Universiteit Utrecht waren onder meer professor Maarten Goos en Anna Salomons, hoogleraar Werk en Ongelijkheid, betrokken. Hiermee nuanceren de onderzoekers de stelling dat automatisering per definitie leidt tot jobvernietiging.

Na vijf jaar verlaat ongeveer 8 procent het bedrijf als gevolg van automatisering. Ongeveer 9 procent van de werknemers werkt in een bedrijf dat flink investeert in automatisering, zoals robots. Werknemers vinden vaak wel een andere baan tegen hetzelfde loon, maar door een periode van werkloosheid hebben zij minder inkomen. Niettemin zijn deze verliezen aanzienlijk minder dan bij een collectief ontslag. In de steekproef verlaat jaarlijks gemiddeld 0,7 procent het bedrijf omwille van automatisering. Daarentegen worden jaarlijks ongeveer 3,5 tot 7 procent van de Nederlandse werknemers geconfronteerd met collectief ontslag. Het risico dat iemand zijn werk verliest door automatisering is dus veel kleiner dan dat van geconfronteerd te worden met een collectief ontslag.
Dat werknemers uiteindelijk weer werk vinden, komt omdat automatisering leidt tot een groei van banen elders. Het is dus niet zo dat automatisering per saldo tot baanvernietiging leidt, zoals vaak wordt gedacht.

Loonverlies

De echte impact van automatisering zit vooral in het (tijdelijk) verlies aan inkomen en de tijd dat mensen werkloos zijn. Uit de onderzoeksgegevens blijkt dat werknemers na een piek, cumulatief ongeveer 3800 euro aan salaris verliezen over een periode van gemiddeld vijf jaar (ongeveer 9 procent van het inkomen van één jaar). Automatisering raakt daardoor hoogopgeleiden vaker, maar lager opgeleiden sterker. Zij vinden minder snel een nieuwe baan.

Technologische ontwikkelingen zoals robots en artificiële intelligentie zorgen voor een toenemende automatisering van taken. Dit zijn ook steeds vaker taken die voorheen alleen door mensen konden worden uitgevoerd, zoals het lezen van MRI-scans voor het diagnosticeren van ziektes, of autorijden. Hierdoor ontstaan bij onderzoekers en beleidsmakers zorgen over baanonzekerheid als gevolg van automatisering. Om een beter beeld te krijgen van de mogelijke gevolgen van nieuwe technologie en om opties voor beleid te verkennen, is het belangrijk te weten hoe automatisering individuele werknemers raakt.

In hun rapport presenteren de onderzoekers de eerste schattingen van de economische kosten van automatisering voor werknemers die werken in de bedrijven waar automatisering plaatsvindt. In hun empirische analyse maken zij gebruik van microdata van 36.000 bedrijven en meer dan 5 miljoen werknemers over de periode 2000 – 2016. Ze volgen werknemers tot vier jaar nadat hun bedrijf automatiseert en kijken naar de effecten op de kans dat zij het bedrijf verlaten, naar hun loon en hoe ze het eventuele loonverlies opvangen.

Bron: Harvard Business Review/Universiteit Utrecht