Na maandenlange debatten trokken de Britten op 23 juni 2016 naar de stembus om zich uit te spreken over de vraag of het Verenigd Koninkrijk al dan niet deel moet blijven uitmaken van de Europese Unie. Het ‘Leave’-kamp haalde het uiteindelijk met een relatief kleine meerderheid van 51,9 procent van de uitgebrachte stemmen. De nieuwe Britse prime minister Theresa May kondigde al aan dat ze de Brexit wenst te realiseren, al blijft er veel onduidelijkheid over de timing.

De concrete gevolgen van de Brexit zullen natuurlijk sterk afhangen van de veelbesproken maar officieel nog niet begonnen exit-onderhandelingen. Nu al is echter zeker dat het vrij verkeer van personen binnen de EU een belangrijke plaats zal innemen op het bord van de onderhandelaars. Eén van de voornaamste aanjagers van het referendum betrof immers de intra-EU-migratie. Het ‘Leave’-kamp beweerde daarover dat de oncontroleerbare influx van EU-onderdanen zorgt voor jobverlies bij Britse onderdanen en voor een neerwaartse druk op de binnenlandse lonen. Los van de vraag of die beweringen waar zijn, lijkt het dus erg waarschijnlijk dat de Britse onderhandelaars zullen trachten de beloftes die zij hun kiezers gemaakt hebben, minstens gedeeltelijk waar te maken.

Maar in een steeds meer globaliserende wereld valt het niet te verwonderen dat veel bedrijven zich zorgen maken over de gevolgen van de Brexit voor hun multinationaal personeelsbestand. Zal een Belgisch (of andere EU-) onderdaan nog wel kunnen wonen en werken in het Verenigd Koninkrijk, eenmaal de Brexit een feit is? En omgekeerd, zal een Brits onderdaan nog mogen werken in België? We geven een kort overzicht van de mogelijke pistes.

Scenario 1: volledige Brexit

Een eerste mogelijkheid is dat het Verenigd Koninkrijk zich terugtrekt uit de Europese Unie en geen bijzondere status onderhandelt. Het Verenigd Koninkrijk zou in dat geval voor het Belgische vreemdelingenrecht ongetwijfeld een ‘derde land’ worden. Britse onderdanen die in België (willen) werken, zullen dan een arbeidskaart moeten verkrijgen (veelal via hun werkgever), tenzij zij van een andere vrijstelling kunnen genieten (bijvoorbeeld als familielid van een EU-onderdaan, met de corresponderende verblijfsdocumenten). Op grond van die arbeidskaart kunnen zij dan een tijdelijke verblijfsvergunning aanvragen.

De illegale tewerkstelling van Britse onderdanen zal in dit scenario aanleiding geven tot zeer strenge sancties en werkgevers zullen de verplichting hebben om voorafgaandelijk te controleren of Britse onderdanen een geldige verblijfsvergunning hebben en daarvan een kopie bijhouden, net zoals voor andere derdelanders.

Wat het lot zou zijn van Britse onderdanen die al een verblijfsvergunning in België hadden als EU-onderdaan, is in dit scenario onzeker, maar het lijkt niet onlogisch dat voor hen overgangsmaatregelen zouden gelden en dat Britten met een permanente verblijfsvergunning als EU-onderdaan die niet zouden verliezen.

Anderzijds zouden Belgen die in het Verenigd Koninkrijk wonen en werken in dit scenario wellicht onder het strenge ‘Points Based System’ vallen, waardoor zij onderworpen zouden worden aan immigratiecontrole en strenge voorwaarden om een Britse verblijfsvergunning te verkrijgen. Uiteraard zijn ook hier overgangsmaatregelen mogelijk, maar het blijft op dit ogenblik koffiedik kijken hoe die maatregelen er zouden kunnen uitzien.

In het Verenigd Koninkrijk werd reeds het idee geopperd om hoe dan ook te trachten met een aantal individuele EU-lidstaten (bijvoorbeeld België) bilaterale akkoorden te sluiten om reizen, verblijf en tewerkstelling tussen beide landen gemakkelijker te maken. De draagwijdte van zulke eventuele akkoorden is natuurlijk een grote onbekende. Het blijft bovendien nog maar zeer de vraag of de ‘geprefereerde’ EU-lidstaten met zo’n regeling zouden instemmen, nu de EU-lidstaten die uit de boot zouden vallen, hiermee ongetwijfeld niet opgezet zouden zijn.

Scenario 2: Brexit met deelname aan Europese Economische Ruimte of status gelijkaardig aan Zwitserland

Daarnaast is het ook mogelijk dat het Verenigd Koninkrijk weliswaar de Europese Unie als dusdanig verlaat, maar tegelijkertijd deel blijft uitmaken van de EER of Europese Economische Ruime (*) door een lidmaatschap van de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), zoals IJsland, Noorwegen en Liechtenstein. In dit geval zou de Brexit op het vlak van arbeidsmigratie wellicht weinig gevolgen hebben. De onderdanen van EER-lidstaten genieten immers van een vrij verkeer van personen binnen de EER (inclusief de EU), en zijn vrijgesteld van de verplichting om een Belgische arbeidskaart te hebben.

In de andere richting ook alle EU-onderdanen dan nog steeds vrije toegang tot de Britse arbeidsmarkt moeten krijgen, zodat het de vraag is of deze oplossing beantwoordt aan de verzuchtingen van de Britse kiezers die voor ‘Leave’ stemden.

Zwitserland heeft een enigszins bijzonder statuut, nu het geen lid is van de EU noch van de EER. Toch heeft dat land een bijzondere relatie met de EU, via tal van bilaterale overeenkomsten, onder meer inzake verblijf en tewerkstelling. Ook als het Verenigd Koninkrijk dit model wil kopiëren, zou er weinig veranderen op het vlak van arbeidsmigratie. Het is echter weinig waarschijnlijk dat de EU een gelijkaardig statuut zou willen toekennen aan het Verenigd Koninkrijk zonder daar in ruil een vorm van vrij verkeer van personen voor te eisen die in de praktijk sterk zou lijken op de huidige situatie.

(*) EER staat voor de Europese Economische Ruimte. Daartoe behoren alle 28 lidstaten van de Europese Unie, aangevuld met Liechtenstein, IJsland en Noorwegen.

Auteur: Martijn Baert (advocaat Claeys & Engels)