Sinds de invoering van cao 109 betreffende de ontslagmotivering hebben werknemers het recht om bij hun werkgever de concrete redenen van hun ontslag te vragen. Indien het ontslag ‘kennelijk onredelijk’ is, wordt dit gesanctioneerd met een schadevergoeding van 3 tot 17 weken loon.
Hoewel cao 109 een bijzonder ruim toepassingsgebied heeft, is deze regeling niet van toepassing op werknemers voor wie bij wet of collectieve arbeidsovereenkomst een bijzondere ontslagprocedure is vastgelegd. Deze uitzondering is in algemene bewoordingen geformuleerd: het bestaan van een bijzondere ontslagprocedure bij cao of wet volstaat om cao 109 uit te sluiten.
Ontslagbescherming
Wat de wettelijke bijzondere ontslagprocedures betreft, kan worden gedacht aan de ontslagprocedures voor onder meer de kandidaten en verkozenen voor de ondernemingsraad of het preventiecomité en de bijzondere ontslagprocedure voor preventieadviseurs. Eigen aan deze procedures is dat de werkgever het ontslag moet motiveren en dat zij voor de werknemers – gelet op de bijzondere aard van de ontslagbescherming – automatisch ook een bescherming inhouden tegen ‘kennelijk onredelijk ontslag’. Het is logisch dat cao 109 in dergelijke gevallen niet meer moet worden toegepast.
Geen gelijkaardige bescherming?
Wat de bijzondere ontslagprocedures bij collectieve arbeidsovereenkomst betreft, gaat het zowel om cao’s op sectoraal niveau als op het niveau van de onderneming. Er rezen snel vragen over de gevolgen van deze uitzondering op het toepassingsgebied van cao 109. Hoewel sommige bijzondere ontslagprocedures voorzien bij collectieve arbeidsovereenkomst een bescherming bieden die gelijkaardig is aan deze van cao 109, is dit immers zeker niet het geval voor al deze procedures.
Is cao 109 ook niet van toepassing in geval van regelingen bij cao’s die géén gelijkaardige bescherming bieden? En wat als de werkgever de regeling uit de collectieve arbeidsovereenkomst niet volgt? Is cao 109 dan nog steeds niet van toepassing?
‘Een onderhoud’ bij de bank
In een vonnis van 16 oktober 2017 heeft de arbeidsrechtbank van Henegouwen (afdeling Bergen) bevestigd dat de uitzondering voor de bijzondere ontslagprocedures voorzien bij collectieve arbeidsovereenkomst geen verdere interpretatie behoeft. Deze zaak betrof het ontslag van een werknemer bij een bank. Binnen paritair comité 310 van de bankensector bestaat er een bijzondere ontslagprocedure die voorschrijft dat een werkgever die overweegt een werknemer te ontslaan, deze laatste schriftelijk dient uit te nodigen voor ‘een onderhoud’.
Op dit onderhoud moeten de redenen die ertoe geleid hebben dat de werkgever een ontslag overweegt, worden toegelicht. Pas nadien kan de werkgever overgaan tot ontslag. Wordt de procedure niet (correct) gevolgd, dan moet de werkgever een vergoeding betalen van 3 tot 9 maanden loon, afhankelijk van de anciënniteit van de betrokken werknemer.
In casu vorderde de ontslagen werknemer na zijn ontslag – naast een aantal andere vorderingen – niet alleen een schadevergoeding wegens schending van de bovenvermelde bijzondere ontslagprocedure, maar ook een schadevergoeding wegens ‘kennelijk onredelijk ontslag’ van 17 weken loon.
Sectorale ontslagprocedure niet gevolgd
De rechtbank was van oordeel dat de bank de sectorale ontslagprocedure niet gevolgd had, omdat het voorgeschreven onderhoud telefonisch had plaatsgevonden en niet in persoon. Dit punt van het vonnis lijkt betwistbaar, aangezien de rechtbank hiermee een voorwaarde lijkt toe te voegen aan de ontslagprocedure die niet voorzien is in de collectieve arbeidsovereenkomst.
Nog belangrijker is evenwel dat de rechtbank verder van oordeel was dat cao 109 geen toepassing vond wegens het bestaan van een bijzondere sectorale ontslagprocedure. Dat deze ontslagprocedure in casu niet gevolgd werd, deed daar volgens de rechtbank geen afbreuk aan. Het loutere feit dat deze procedure bestond volstond – zo oordeelde de rechtbank – om te besluiten dat cao 109 niet toegepast kon worden.
Dit vonnis sluit aan bij de meerderheidsrechtspraak die ervan uitgaat dat het voor de uitzondering op de toepassing van cao 109 niet relevant is of een bijzondere ontslagprocedure bij collectieve arbeidsovereenkomst ook effectief wordt toegepast of eenzelfde ontslagbescherming garandeert. In al deze gevallen zal de werknemer zich – gelet op het bestaan van een bijzondere ontslagprocedure bij collectieve arbeidsovereenkomst – niet meer kunnen beroepen op cao 109.
Arbeidsrechtbank van Henegouwen (afdeling Bergen), 16 oktober 2017, AR 17/7434
Auteur: Sam Conix (Claeys & Engels)
