Achter deze algemene werkloosheidsevolutie gaan diverse ontwikkelingen schuil. Zo nam het aantal jonge werkzoekenden (jonger dan 25) in maart 2009 met 36 procent toe op jaarbasis, het aantal werkzoekende vijftigplussers ‘slechts’ met 6 procent.
Ook opvallend: het aantal allochtone werkzoekenden nam met 25 procent toe, tegenover 17 procent bij autochtonen.
De scholingsgraad blijkt dan weer nauwelijks een verschil te maken in de recente werkloosheidstoename. De Vlaamse werkloosheid nam de voorbije maanden dus vooral sneller toe bij jongeren en allochtonen, wat symptomatisch is voor een ‘jonge’ crisis.
Snoeien in uitzendkrachten
De Vlaamse bedrijven reageren op twee manieren op de economische crisis. Enerzijds wordt gesnoeid in het aantal uitzendkrachten en worden vele tijdelijke contracten niet verlengd of opgezegd. In februari 2009 was het aantal gepresteerde uitzenduren in België met meer dan 22 procent gedaald ten opzichte van februari 2008. Het niet verlengen van tijdelijke contracten is onder meer zichtbaar in de werkloosheidsevolutie in december 2008, toen het aantal niet-werkende werkzoekenden in één klap met 12.000 personen toenam. Vele tijdelijke contracten lopen immers af op het einde van het kalenderjaar.
Prestaties verminderen
Anderzijds proberen de bedrijven hun vaste werknemers toch te behouden, maar hun prestaties te verminderen. Dat gebeurt door het opnemen van overuren en het gebruik van systemen als tijdskrediet en tijdelijke werkloosheid.
In februari 2009 waren er meer dan 193.000 arbeiders tijdelijk werkloos in Vlaanderen, dit is een verdubbeling van het ‘normale’ aantal in februari. Dit betekent dat bijna een kwart van alle Vlaamse arbeiders in februari 2008 gedurende één of meerdere dagen tijdelijk werkloos was (gemiddeld 8 dagen).
Tweede golf
Deze twee trends maken dat de economische crisis de werkloosheid aanvankelijk sterker doet toenemen bij jongeren en allochtonen. Zij werken immers relatief vaak met uitzend- of tijdelijke contracten, en worden bij de eerste afslankingen het sterkst getroffen. Wanneer bedrijven, ook na het stopzetten van tijdelijke of interim-contracten, toch verder moeten herstructureren of het faillissement aanvragen onstaat er een tweede werkloosheidsgolf.
Bij zo’n collectieve ontslagronde zijn in principe alle werknemers van een bedrijf bedreigd, maar in de realiteit zijn er ook hier verschillen. Uit de cijfers over het aantal werkzoekenden die getroffen zijn door collectief ontslag blijkt hoe gemiddeld de helft van hen jonger zijn dan 25, en 30 procent ouder dan 50, terwijl in de totale tewerkstelling slechts 10 procent jonger is dan 25 jaar en 21 procent ouder dan 50.
Ouderen blijven werkloos
Van de 30.000 niet-werkende werkzoekenden die er de voorbije 12 maand bijkwamen, zijn er 10.000 jonger dan 25 jaar. Hoewel het aantal werkzoekende 50-plussers ‘slechts’ met 3000 personen toenam, is dit een even grote reden tot bezorgdheid. Eens werkzoekend, zijn de vooruitzichten voor de 50-plussers immers veel minder gunstig dan voor jongeren.
Wanneer de economische conjunctuur opnieuw aantrekt ,daalt de jeugdwerkloosheid doorgaans even snel als ze tijdens de crisis gestegen is. Voor de oudere werkzoekenden is dit niet het geval, en is het risico om in de langdurige werkloosheid te verzanden veel groter.
Zo’n 60 procent van alle werkzoekende 50-plussers zijn vandaag langer dan twee jaar werkzoekend, tegenover slechts 6 procent van de werkzoekende jongeren.
Kansengroepen vereisen begeleiding
Hoewel de forse toename van het aantal jonge werkzoekenden zorgwekkend is, dreigt in de toekomst vooral een deel van de oudere werkzoekenden en andere prioritaire kansengroepen (allochtonen, arbeidsgehandicapten en laaggeschoolden) langere tijd werkloos te blijven.
De vele jonge werkzoekenden in de huidige werkloosheidsgolf hebben vooral nood aan een gepast begeleidingsplan dat hen helpt om snel (weer) aan het werk te gaan. Voor werkzoekenden uit kansengroepen is vaak een meer intensieve begeleiding met inbegrip van werkervaring en beroepsopleiding vereist, vooraleer ze met succes de stap naar werk kunnen zetten.
Bron: Kwartaalbericht Conjunctuur en Arbeidsmarkt, 22 april 2009
