Voor veel zelfstandigen betekent vakantie geen complete rust. Uit een bevraging van Xerius bij 2.282 Belgische ondernemers blijkt dat 23 procent (bijna) dagelijks tijdens deze periode. Het werk reist vaak letterlijk mee: 6 op de 10 ondernemers (58 procent) nemen hun laptop mee, al zorgt dat bij meer dan de helft (56 procent) soms voor spanningen in het gezin.

Hoewel vakantie bedoeld is om te ontspannen, nemen veel zelfstandigen hun werk gewoon mee in hun reiskoffer. 6 op de 10 (58 procent) zeggen standaard hun laptop mee te nemen, ‘voor het geval er zich iets voordoet’. Dat heeft impact op het gezinsleven: 56 procent geeft aan dat hun partner of kinderen het niet leuk vinden als er gewerkt wordt tijdens de vakantie.

“Vakantie is meer dan alleen niet werken. Het is bewust tijd maken voor herstel en voor je gezin. Familieleden merken onmiddellijk het verschil tussen iemand die enkel fysiek aanwezig is en iemand die ook mentaal echt mee op vakantie is”, zegt Lode Godderis, professor arbeidsgeneeskunde aan de KU Leuven.

Zelfs als er niet gewerkt wordt, blijven velen tijdens hun vakantie ermee bezig. De helft van de ondernemers (51 procent) heeft moeite om echt te ontspannen, en slechts 29 procent slaagt daar zonder problemen in. Voor 7 op de 10 (71 procent) duurt het meerdere dagen vooraleer ze in vakantiemodus komen.

Opvallend: die spanning laat zich ook fysiek voelen. 4 op de 10 ondernemers (39 procent) geven aan vaker ziek te zijn tijdens hun vakantie.

Extra stress

Ook de aanloop naar hun vakantie gaat voor 8 op 10 ondernemers gepaard met harder werken en extra stress. 68 procent vertrekt bovendien niet met een gerust gemoed, onder meer omdat ze weten dat hun werk blijft opstapelen tijdens hun verlof. Slechts 1 op de 5 (19 procent) kan taken echt delegeren naar medewerkers.

Voor een grote groep ondernemers is vakantie allesbehalve een periode zonder werk. Bijna een kwart (23 procent) werkt tijdens hun verlof (zo goed als) dagelijks. Aan de andere kant van het spectrum slaagt slechts 30 procent erin om hun werk volledig los te laten en zelden tot nooit met hun zaak bezig te zijn tijdens de vakantie.

Werk je tijdens jouw vakantie?

• Dagelijks (10%)
• Bijna dagelijks (13%)
• Regelmatig: meerdere keren per week (18%)
• Af en toe (29%)
• Heel zelden (15%)
• Nooit (15%)

OOO

“Voor het merendeel van de zelfstandigen komt vakantie in de praktijk neer op een combinatie van rust en werk. Ze beantwoorden tussendoor mails, volgen dossiers op of blijven telefonisch bereikbaar voor klanten. Vaak gebeurt dat niet uit vrije keuze, maar uit verantwoordelijkheidsgevoel of bij gebrek aan vervanging”, legt Youssef Deconinck uit, woordvoerder van Xerius.

Hoewel 62 procent van de ondernemers liever niet gestoord zou worden voor werkzaken tijdens hun vakantie, blijft de drempel om echt los te laten hoog. 3 op de 10 zelfstandigen (29 procent) plaatst zelfs geen out-of-officebericht voor collega’s en klanten. 

“We zien dat veel ondernemers zelfs op vakantie in een ‘altijd aan’-modus blijven. Ze voelen zich verantwoordelijk om bereikbaar te blijven voor klanten, maar dat gaat vaak ten koste van hun rust én misschien ook quality tijd met hun gezin”, zegt Youssef Deconinck. “Het is een zelfversterkende spiraal: ondernemers die weinig of geen vakantie nemen kunnen vaak moeilijker hun werk loslaten. Nochtans is echte rust nodig om op lange termijn gezond en duurzaam te kunnen ondernemen.”

Volgens Godderis ligt de uitdaging voor ondernemers niet louter in de laptop thuislaten, maar vooral in duidelijke grenzen stellen: “Wie vooraf heldere afspraken maakt over bereikbaarheid en opvolging, kan ook mentaal sneller afstand nemen van het werk. Een mailbox openen lijkt dan wel onschuldig, maar één beantwoorde e-mail geeft vaak het signaal dat je eigenlijk nog aan het werk bent. Zeker voor leidinggevenden creëert dat verwachtingen bij medewerkers. Daarom is het beter om vooraf één duidelijk kanaal af te spreken voor echte urgenties.”

5 tips voor minder vakantiestress

1. Maak duidelijke afspraken met klanten of collega’s. Spreek goed af wie welke dossiers opvolgt tijdens je afwezigheid en duid één centraal aanspreekpunt aan voor dringende zaken. 
2. Definieer vooraf wat ‘dringend is’. Spreek hiervoor één communicatiekanaal af, idealiter telefonisch of via Whatsapp. Zo hoef je je mailbox niet te openen en vermijd je dat je verdwaalt in tientallen andere mails. 
3. Vakantiegedrag is leiderschapsgedrag. Een mailbox openen lijkt onschuldig, maar één beantwoorde e-mail geeft vaak het signaal dat je eigenlijk nog aan het werk bent. Als leidinggevende of zaakvoerder heeft dit ook impact op je medewerkers. Als zij zien dat je aan de slag blijft tijdens de vakantie, ontstaat impliciet de verwachting dat zij ook altijd bereikbaar moeten blijven. 
4. Plan een stiekeme buffer-dag in. De bruuske overgang van de strandstoel naar een overvolle mailbox kan je hele vakantie tenietdoen. Blokkeer je eerste werkdag na je vakantie volledig in je agenda en communiceer naar de buitenwereld dat je pas een dag later terug bent. Dit geeft je ademruimte om je planning op te maken en door je mails te gaan zonder gestoord te worden. 
5. Klinkt helemaal loslaten als een utopie? Spreek met je reisgenoten een paar vaste, korte ‘werkmomenten’ af. Check je mails bijvoorbeeld uitsluitend een halfuurtje vóór het ontbijt, daarna is het echt vakantietijd.

LEES MEER OP HRSQUARE.BE

• “Het imposter syndrome is ook een klassenkwestie”
• Bijna 2 op de 3 werknemers komt snel in financiële problemen bij jobverlies
• Aantal arbeidswegongevallen met e-steps, e-bikes en speedpedelecs fors toegenomen in 2025
• Duurzaam inspelen op talenttekort: de strategische rol van arbeidsmobiliteit
• Cassatie verduidelijkt overgangsregeling: aanvang arbeidsovereenkomst primeert op aanvang anciënniteit