Al één op de tien betaalde banen in België bevindt zich bij de gemeenten. In 1973 was dat slechts één op de 25. In de afgelopen 30 jaar nam het personeelsbestand van de gemeenten toe van 125.000 naar 326.000, een vermenigvuldiging met 2,5. Daarmee werden de gemeenten de belangrijkste bron van werkverschaffing in België, zo meldt het Hoger Instituut voor de Arbeid van de KU Leuven (Hiva).
Onder leiding van Jozef Pacolet werd de personeelsevolutie in de gemeenten onder de loep geschoven. Dat levert een bijzonder interessant beeld op. In de drie traditionele sectoren (primair: landbouw; secundair: industrie; tertiair: diensten in privé-sector) was er de voorbije 30 jaar nauwelijks of geen groei in de werkgelegenheid. Daar bleef het aantal banen in België nagenoeg stabiel op 2,3 miljoen.
In de quartaire sector (openbare besturen, onderwijs, cultuur, gezondheid en welzijn) steeg het aantal banen van 700.000 in 1973 naar 1,1 miljoen in 2002. Vooral de welzijnssector en de sociaal-culturele sector zorgen de jongste jaren nog voor een netto banengroei en dat gebeurt hoofdzakelijk bij de gemeenten.
In Vlaanderen steeg de toename van het aantal personeelsleden bij de gemeentebesturen vooral de voorbije 20 jaar: een verdubbeling in de periode 1982-2002. In dezelfde periode bedroeg de groei bij de Waalse gemeenten 80% en in Brussel 25%.
De gemeenten hebben evenwel niet zomaar jobs uitgedeeld. De uitbreiding van hun personeelsbestand houdt gelijke tred met de verandering van hun rol. Vroeger hoefden ze vooral te zorgen voor het bijhouden van de burgerlijke stand en het onderhouden van de gemeentelijke wegen. Vanaf de jaren zeventig kwamen daar almaar meer taken bij. De gemeenten hebben nu ook een uitgebreide opdracht op het gebied van het sociale, culturele en het welzijn. Ook de gezondheidsdiensten zijn in vele gemeenten sterk uitgebreid.
Terwijl het personeelsbestand spectaculair uitbreiding nam, daalde het aandeel van vastbenoemden (‘statutairen’). Tot een flink stuk in de jaren zeventig was bijna ieder personeelslid van de gemeente nog vastbenoemd, nu is dat gedaald tot 46% in Vlaanderen en 41% in zowel Wallonië als Brussel. De Hiva-onderzoekers wijzen alvast op de enorme uitgaven die nodig zijn en zullen zijn in de pensioenen voor het gemeentepersoneel.
