Net als in 2016 heeft de helft van de zelfstandige ondernemers een werkbare job. In het Pact 2020 spraken de sociale partners en de Vlaamse Regering af om het aantal werkbare jobs voor zelfstandige ondernemers te doen stijgen tot 55 procent in 2020. Het streefcijfer wordt dus niet gehaald, zo blijkt uit de werkbaarheidsmeting 2019 van SERV-Stichting Innovatie & Arbeid. Werkbare jobs leveren niet alleen werkplezier, leerkansen en motivatie, maar stimuleren ook om langer aan de slag te blijven.
Er zijn grote verschillen tussen de sectoren: in de intellectuele diensten (makelaars, consultants, ICT) heeft 58 procent van de zelfstandige ondernemers werkbaar werk en wordt het streefcijfer uit het Pact 2020 ruimschoots gehaald. Omgekeerd heeft de sector bouw een veel lagere werkbaarheidsgraad (42 procent). Vooral het aantal werkstressklachten en verhoogde werkdruk bepalen de te lage werkbaarheidsgraad bij zelfstandige ondernemers. In 2019 heeft 37 procent (of 140.000 ondernemers en bedrijfsleiders) werkstress.
Tussen 2007 en 2013 steeg de werkbaarheidsgraad voor zelfstandige ondernemers van 48 procent naar 51 procent. In 2016 volgde een stagnatie (51 procent) die wordt verdergezet. De in het vorige decennium geboekte vooruitgang gaat dus verloren.
Evenwicht werk-privé blijft problematisch
Vier werkbaarheidsdimensies bepalen de werkbaarheidsgraad. Het gaat over leermogelijkheden, evenwicht werk-privé, motivatie en werkstress.
Het aandeel zelfstandigen met werkstressklachten is sinds 2013 gevoelig gestegen van 33 naar 37 procent en is het belangrijkste werkbaarheidsknelpunt. De situatie van zelfstandige ondernemers verschilt nauwelijks van deze bij werknemers.
Drie op tien zelfstandige ondernemers hebben het moeilijk om werk en privé in evenwicht te houden. De vooruitgang die in 2013 geboekt werd (van 35 procent in 2010 naar 32 procent in 2013) blijft behouden. Toch is dit nog steeds het tweede grootste werkbaarheidsprobleem. Bovendien combineert een op vijf zelfstandige ondernemers een werk-privéconflict met werkstressklachten.
Positief is dat negen op tien zelfstandige ondernemers gemotiveerd aan het werk zijn. Een minderheid (10 procent) kampt met motivatieproblemen maar die groep is wel toegenomen ten opzichte van de nulmeting in 2007 (8 procent). Hier is een duidelijk verschil met werknemers. Het aandeel werknemers in een problematische situatie voor welbevinden in het werk nam significant toe van 16,6 procent in 2010 over 18,1 procent in 2013 en 19,8 procent in 2016 naar 21,1 procent in 2019.
Nog positief is dat de leermogelijkheden er de voorbije jaren op vooruitgegaan zijn. Slechts 3,5 procent van de ondernemers heeft een problematisch leertekort. Beduidend meer zelfstandige ondernemers investeren bovendien in vorming en bijscholing. Toch is er hier nog ruimte voor verbetering. In 2018 hebben vier op tien zelfstandige ondernemers geen bijscholing gevolgd.
De meting laat sectorale verschillen zien. In de sector van de intellectuele diensten (o.a. makelaars, consultants, ICT) heeft 58 procent een werkbare job: duidelijk boven het geambieerde doel (55 procent) van het Pact 2020. Dat komt vooral omdat in deze sector minder werkstressklachten (30 procent) en werk-privéproblemen (23 procent) zijn. In de bouwsector heeft slechts 42 procent van de ondernemers een werkbare job. In deze sector zijn er veel meer werkstressklachten (45 procent) en werk-privéproblemen (36 procent)
Bron: SERV-Stichting Innovatie & Arbeid
