Steeds meer werkgevers delen gezondheidsmeters zoals een Fitbit uit aan hun werknemers. Deze gezondheidsmeters voorzien gebruikers van metrische informatie zoals hartslag, aantal stappen die zij dagelijks zetten, aantal trappen die ze beklimmen, intensiteitsniveaus van fysieke activiteiten, calorieverbranding. De achterliggende idee is dat zo’n meter in combinatie met gezondheidsprogramma’s op de werkvloer werknemers moet aansporen hun mentale en fysieke fitheid op peil te houden.

Onderzoekers van de Faculteit Economie en Bedrijfskunde van de Rijksuniversiteit Groningen gingen na of zo’n Fitbit de autonomie en controle van medewerkers over hun gezondheidsgedrag versterkt. Een Fitbit faciliteert medewerkers immers om zelfstandig en individueel hun gezondheidsgedrag te reguleren door monitoring van gedrag, reflectie op gedrag, het stellen van doelen en actieplanning voor toekomstig gedrag. Het idee is voorts dat een versterkt gevoel van autonomie en controle medewerkers intrinsiek motiveert om hun gezondheid te onderhouden en te bevorderen.

Autonomie

De stelling werd getoetst in een veldonderzoek waarin ruim honderd medewerkers van een ziekenhuis (verplegend, medisch en administratief personeel) vier weken een door de werkgever verstrekte Fitbit hebben gebruikt. Daarbij werd onderscheid gemaakt tussen beleefde autonomie over het gezondheidsgedrag in het werk en in de privésituatie.

Wat bleek? Het gebruik van de Fitbit had geen effect op de gezondheidsautonomie in het werk, terwijl de beleefde autonomie over het gezondheidsgedrag in de privésituatie eerder afnam dan toenam. Dit negatieve effect is vermoedelijk veroorzaakt doordat een Fitbit weliswaar zelfregulatie in gezondheidsgedrag faciliteert, maar dat doet op basis van normen en standaarden (10.000 stappen per dag, 150 minuten matig of zwaar intensieve inspanning per week) die vanuit externe entiteiten (gezondheidsinstanties, werkgever) worden gesteld en opgelegd.

De onderzoekers verwijzen naar de zelfdeterminatietheorie als verklaring. Door anderen opgelegde normen geven medewerkers het gevoel dat ze zelf niet kunnen bepalen wat gezond is voor hen. Dit verlies van autonomie komt vooral tot uiting in de privésituatie omdat medewerkers wellicht vinden dat hun werkgever zich niet moet bemoeien met hun gezondheid in het privédomein.

Overgewicht

Een andere bevinding was dat de Body Mass Index (BMI) een sterke rol speelde in hoe medewerkers reageren op een door de werkgever verstrekte Fitbit. Bij medewerkers met een hogere BMI resulteerde het gebruik van de Fitbit in een groter verlies van beleefde gezondheidsautonomie in zowel de werk- als privésituatie. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat hoge BMI’ers drastischere veranderingen in levensstijl moeten aanbrengen dan lage BMI’ers om te kunnen voldoen aan de normen en standaarden voor fysieke activiteit en gezondheid.

Zulke drastische veranderingen zijn moeilijker te bewerkstelligen voor mensen met overgewicht, waardoor zij vaker falen in hun gezondheidsstreven. Dit falen versterkt vervolgens de stigmatisering en stereotypering van hun overgewicht. Kortom, een gezondheidsprogramma met een Fitbit van de werkgever kan bij medewerkers met overgewicht een gevoel van onmacht oproepen om aan het gezondheidsideaal te voldoen, wat gepaard gaat met een afname van beleefde gezondheidsautonomie.

Feedback

De derde bevinding was dat het type feedback dat de gebruikers van de Fitbit op hun gezondheidsgedrag ontvangen een rol speelt in hun autonomiegevoelens. Standaard geeft een Fitbit prestatiefeedback, dat is metrische informatie over de discrepantie tussen iemands geleverde fysieke prestaties (aantal stappen per dag) en de normen voor die prestaties (10.000 stappen per dag). Terwijl dergelijke meters zelden ontwikkelingsfeedback geven, zoals motiverende informatie, advies en tips over hoe een gezonder gedragspatroon met meer beweging kan worden bereikt. De resultaten van het onderzoek laten zien dat de afname in ervaren gezondheidsautonomie onder hoog BMI’ers niet optreedt wanneer zij ontwikkelingsfeedback ontvangen in aanvulling de prestatiefeedback.

Een vermoedelijke verklaring voor dit positief effect is dat ontwikkelingsfeedback de gebruikers passende opties en manieren voor gedragsverandering en gezondheidsverbetering aanreikt. Omdat gedragsopties keuzevrijheid en zelfsturing impliceren, helpt ontwikkelingsfeedback gebruikers van een Fitbit met een hoge BMI om hun beleefde autonomie in de regulering van hun gezondheidsgedrag op peil te houden.

De onderzoekers besluiten daaruit dat het verstrekken van een Fitbit het beste gekoppeld wordt aan een gepersonaliseerd gezondheidsprogramma met daarin op maat gesneden doelen in plaats van extern opgelegde normen en standaarden die veelal onbereikbaar zijn.

Bron: Rijksuniversiteit Groningen