De auteur maakte recent veel ophef met zijn gelijknamige boek, dat nu ook in het Nederlands beschikbaar is (Bullshit Jobs – Over zinloos werk, waarom het toeneemt en hoe we het kunnen bestrijden, Business Contact, 336 blz.). Omdat dit niet de boekenrubriek is, serveren wij u een behoorlijke recensie in HR Square van november. Maar wij kunnen niet wachten om u (en onszelf) nu al te provoceren en het debat te stimuleren over een existentiële kwestie van werk.

Zo definieert de auteur de onzinbaan: “Een baan die zo volslagen zinloos is dat zelfs de persoon die het werk dagelijks moet uitvoeren, zichzelf er niet van kan overtuigen dat er een goede reden is waarom hij dit werk doet. Hij kan dit weliswaar niet aan zijn collega’s toegeven – daar zijn vaak heel goede redenen voor – maar toch is hij ervan overtuigd dat de baan zinloos is.” Hij voegt naast de zinloosheid ook nog de criteria overbodig en schadelijk toe. En dat de werknemer zich verplicht voelt om te doen alsof dat niet het geval is.
Het doet denken aan de oude communisten-mop: “Wij doen alsof wij u werk geven, gij doet alsof ge werkt.” Maar over die soort systemen heeft Graeber het niet, wel over datgene waarin wij leven en werken.

Onzinbanen in soorten

Graeber ziet vijf grote soorten onzinbanen:

• ‘Wachtersbanen’ die alleen of primair bestaan omdat iemand er belangrijk wil uitzien of zich aldus voelen.
• ‘Bullebakbanen’ bevatten een agressief element en bestaan alleen omdat anderen de professionals daarvoor aannemen.
• ‘Oplapwerkers’ hebben hun baan uitsluitend te danken aan een hapering of fout in de organisatie. Zij lossen problemen op die niet horen te bestaan.
• ‘Afvinkers’: hun job bestaat alleen maar omdat de organisatie kan beweren dat ze voor de vorm aan een bepaalde eis heeft voldaan.
• ‘Opzichtersbanen’ zijn er in twee soorten. De eerste soort doet (bijna) anders niets dan anderen opdrachten geven (terwijl dat zeer vaak niet nodig is). De tweede, schadelijker soort bedenkt onzinbanen voor anderen.

Het zal u niet verbazen dat onze goede vriend Graeber ook u en ons in het vizier neemt. Meest van al de bedrijfsjuristen en consultants, maar zeker ook HR-directeurs en -managers, pakweg 90 procent van onze leden en lezers. Nemen wij er ook nog de proffen en onszelf bij, en de bedrijfsleiders, dan hebben wij allemaal boter op het hoofd. Mager, halfvol, vol, gezouten of ongezouten.

Vraag en antwoord

David Graeber is een wetenschappelijk gecertificeerd professioneel mensenkenner met een ongetwijfeld zinvolle baan aan een gerenommeerde business school. Hij zal dit niet ontkennen. Maar herkennen en erkennen wij elementen uit zijn verhaal? Wij nodigen u uit om ons via [email protected] uw antwoord te bezorgen op de volgende vragen.

• Misschien gebeurt het wel eens dat u met een frisse geest wakker wordt (of gaat slapen). Als u er dan eens over nadenkt: ziet u onzinbanen in uw organisatie of ruimer professioneel milieu? In welke mate?
• Zo ja, over welk type gaat het dan? En hoe gaat het dan in zijn zinloos werk?
• Heeft u zelf een onzinbaan of durft u het niet toegeven? Indien ja: in welke mate is het onzin en over welke soort gaat het.

Doe mee aan het debat. Alle antwoorden zijn goed. Prijs gegarandeerd! Tenzij u dit klinkklare onzin vindt. Al is ook dat een goed antwoord, indien overtuigend gemotiveerd.