Werknemers en zelfstandigen die gedetacheerd werden binnen de Europese Economische Ruimte (*), moeten een A1-formulier hebben waaruit blijkt in welk land ze sociale-zekerheidsbijdragen betalen. In een arrest van 2 februari 2016 (P.15.0846.N/1) heeft het Hof van Cassatie geoordeeld dat wanneer een buitenlandse zelfstandige over een A1-formulier beschikt, dit de verplichtingen inzake DIMONA (aangifte van indiensttreding en uitdiensttreding van werknemers onderworpen aan de Belgische sociale zekerheid) uitsluit, zelfs wanneer er sprake zou zijn van schijnzelfstandigheid. In dit arrest wordt nogmaals de bijzondere bewijskracht van het A1-formulier bevestigd.
A1-formulier
Het A1-formulier (vroeger E 101 of E 103) wordt afgegeven door de nationale sociale-zekerheidsinstellingen in de lidstaat van waaruit een werknemer of zelfstandige wordt gedetacheerd. Het formulier vermeldt naast het toepasselijke sociale-zekerheidsstelsel onder meer de hoedanigheid van de betrokkene als werknemer of zelfstandige. De kwalificatie van de arbeidsrelatie voor sociale-zekerheidsdoeleinden gebeurt immers volgens de regels van de detacherende lidstaat.
DIMONA-melding
In het geschil dat aan de basis lag van het arrest, werd de aard van de arbeidsrelatie van Poolse zelfstandigen die over een A1-formulier voor zelfstandigen beschikten, in vraag gesteld. Voor deze ‘schijnzelfstandigen’ was er geen DIMONA-aangifte verricht.
Het Hof van Cassatie heeft geoordeeld dat de DIMONA-reglementering alleen van toepassing is voor personen die onder de Belgische sociale zekerheid vallen. De regeling geldt dus niet voor personen die over een A1-formulier beschikken op grond waarvan de toepassing van de Belgische sociale zekerheid wordt uitgesloten.
Het Hof gaat nog verder en stelt uitdrukkelijk dat de DIMONA-aangifteverplichting niet geldt voor een persoon die een A1-formulier heeft, ook indien de betrokkene naar Belgisch recht arbeidsrechtelijk als werknemer moet worden beschouwd.
Bewijskracht A1-formulier
We wijzen nogmaals op de bijzondere bewijskracht die van het A1-formulier uitgaat. Voor de organen en administraties van andere lidstaten is het A1-formulier bindend, zolang het niet door de lidstaat die het A1-formulier heeft afgegeven, werd ingetrokken of ongeldig werd verklaard. Deze bijzondere bewijskracht volgt uit Europese regelgeving (artikel 5 van Verordening 987/2009) en rechtspraak van het Europees Hof van Justitie (onder andere het arrest Herbosch Kiere (H.v.J. 26 januari 2006, C-2/05).
Gevolgen in geval van herkwalificatie?
De bewijskracht van het A1-formulier geldt alleen voor sociale-zekerheidsdoeleinden en heeft geen impact op arbeidsrechtelijk vlak. Conform de Detacheringsrichting (Richtlijn 96/71/EG van 16 december 1996 betreffende de terbeschikkingstelling van werknemers met het oog op het verrichten van diensten) wordt arbeidsrechtelijk het begrip ‘werknemer’ immers bepaald door het recht van de ontvangende lidstaat.
Bijgevolg kan er arbeidsrechtelijk een herkwalificatie plaatsvinden (hetgeen bijvoorbeeld van belang is voor de betaling van de minimumlonen), terwijl op het vlak van de sociale zekerheid de Belgische sociale-zekerheidsinstellingen geen maatregelen kunnen nemen zolang het A1-formulier niet door de uitzendende lidstaat werd ingetrokken of ongeldig werd verklaard.
Auteurs: Sophie Maes en Dries Faingnaert (Claeys & Engels)
(*) EER staat voor de Europese Economische Ruimte. Daartoe behoren alle 28 lidstaten van de Europese Unie, aangevuld met Liechtenstein, IJsland en Noorwegen.
