Bepaalde beroepen verdwijnen, andere ontstaan en de meeste werknemers, om niet te zeggen alle, zien hun taken veranderen. België beschikt over een grote troef om zich aan deze veranderingen aan te passen, namelijk een zeer hoog opgeleide bevolking. De keerzijde is dat onze beroepsbevolking vergrijst. Maar ook de digitalisering en automatisering, de groene transitie en de coronacrisis voeden de behoefte aan nieuwe competenties.

Bovendien worden de competenties die nodig zijn almaar complexer. Het belang van permanent opleiding kan niet genoeg benadrukt worden. En daar knelt het volgens een recent rapport van de Hoge Raad voor Werkgelegenheid (HRW).

Veel ruimte voor verbetering in België

De helft van alle werknemers krijgt minstens één opleidingsmogelijkheid per jaar, wat rond het Europese gemiddelde ligt (52 procent). Al is er nog veel ruimte voor verbetering ten opzichte van de best presterende landen: zo heeft in Nederland 74 procent een opleiding gevolgd.

Ook het aantal opleidingsuren ligt aanzienlijk lager dan bij onze belangrijkste partners. “Wanneer we de duur van opleidingen beschouwen als een indicator voor de mate waarin competenties kunnen worden verworven, is dit gezien de uitdagingen geen gunstige vaststelling”, luidt het. Bovendien nemen uitgerekend de werknemers met de meest precaire inzetbaarheid, zoals kortgeschoolden (12 procent) en 55-plussers (20 procent), het minst deel aan opleidingen. Op dit punt stelt de HRW geen noemenswaardige verbetering vast.

In België zouden 40 procent werknemers nieuwe competenties nodig hebben om aan het werk te blijven of zich om te scholen. Nochtans willen vier volwassenen op de tien niet deelnemen aan permanente opleiding. Slechts de helft (54 procent) van de werknemers vindt het zeer belangrijk opgeleid te worden om de huidige job te kunnen blijven uitvoeren. Nog opvallender, is dat het aandeel werknemers die het belangrijk (43 procent) of zeer belangrijk (13 procent) vinden om een opleiding te volgen om een andere job te kunnen uitoefenen bij de laagste van Europa zijn.

Obstakels

De HRW ziet verschillende verklaringen voor de lage bereidheid deel te nemen aan permanente vorming.
Een mogelijke verklaring is de relatieve stabiliteit van de werkgelegenheid die kenmerkend is voor ons land. Werknemers voelen minder de behoefte om opleiding te volgen voor een andere job dan hun huidige.

Een andere reden is dat de voordelen van opleiding in termen van loopbaanontwikkeling en inkomen relatief beperkt lijken voor de werknemers. Die voordelen zouden voornamelijk verband houden met de mogelijkheid om de nieuw verworven competenties te gebruiken op de werkplek. Opvallend is dat dit in België minder frequent het geval lijkt.

Ook praktische belemmeringen worden genoemd als een obstakel voor deelname aan opleidingen. De werknemers halen tijdsgebrek of te weinig flexibele uren aan. Gezondheidsredenen worden vaak genoemd door werknemers aan het einde van hun loopbaan en door kortgeschoolden.

Investeren in opleiding loont

Positief is dat de overgrote meerderheid (84 procent) van de ondernemingen bijdraagt aan de opleiding van hun werknemers. Dat is meer dan het EU-gemiddelde en komt in de buurt van de best presterende landen. De opleidingsstrategie verschilt weliswaar naargelang van de bedrijfstak waarin de onderneming actief is. Sommige blijven achter, zoals de horeca en de detailhandel, terwijl andere vooroplopen, zoals de financiële dienstverlening.
Gemiddeld genomen blijft de ondernemingsgrootte een belangrijke determinant van de opleidingsintensiteit. Hoewel de HRW zich niet uitspreekt over de richting van de causaliteit, merkt ze op dat de productiefste ondernemingen een hogere opleidingsintensiteit vertonen. Het rapport toont ook aan dat investeringen in opleiding een positief effect hebben op de productiviteit en op de lonen, al is de impact op de productiviteit groter. Investeren in opleiding is met andere woorden rendabel voor werkgevers.

Bron: HRW