Of ook kaderleden worden vertegenwoordigd door de vakbondsafvaardiging binnen de onderneming moet nagegaan worden op het niveau van de sector. Het is mogelijk dat een sectorale cao bepaalt dat de vakbondsafvaardiging wordt voorbehouden voor baremieke of baremiseerbare bedienden en dat kaderleden dus zijn uitgesloten. Maar is zo’n uitsluiting wel rechtsgeldig? En zijn rechtbanken überhaupt bevoegd om hierover te oordelen? Een arrest van het Hof van Cassatie in een rechtszaak in het Henegouwse doet deze vragen herleven.
Achtergrond van het geschil: de verkiezingen van de vakbondsafvaardiging in 2016
Een onderneming in de metaalsector kende vier personeelscategorieën: arbeiders, bedienden (wat overeenstemt met baremieke of baremiseerbare bedienden), kaderleden (wat overeenstemt met niet-baremieke en niet-baremiseerbare bedienden) en directie.
Qua overlegorganen was er een ondernemingsraad, comité en vakbondsafvaardiging geïnstalleerd. De vakbondsafvaardiging was opgericht in toepassing van de sectorale cao van 6 februari 1996 gesloten binnen PC nr. 209. De leden ervan werden verkozen op hetzelfde moment als de verkiezingen voor de ondernemingsraad en het comité. Naast de vakbondsafvaardiging bestond er ook een onafhankelijk orgaan ter vertegenwoordiging van het kaderpersoneel, de ‘Groupement des ingénieurs’.
Bij de verkiezingen van 2016 had het CSC een kandidatenlijst ingediend voor de vakbondsafvaardiging van de bedienden waarop de heer D. stond, een kaderlid. De werkgever weigerde de kandidatenlijst aan te plakken, omdat deze niet conform de sectorale cao van 6 februari 1996 was. Er stond een persoon op die niet behoorde tot de baremieke of baremiseerbare bedienden.
Het CSC heeft daarna, onder alle voorbehoud, een nieuwe kandidatenlijst ingediend zonder de heer D. Na afloop van de verkiezingen hebben het CSC, het CNE en de heer D. wel een verzoekschrift neergelegd bij de arbeidsrechtbank van Henegouwen, afdeling Charleroi, om de gehouden verkiezingen voor de vakbondsafvaardiging van de bedienden te doen vernietigen.
Concreet werd aan de rechtbank gevraagd om te oordelen dat i) de kiezerslijst alle bedienden moet omvatten, uitgezonderd het leidinggevend personeel; ii) dat kandidatenlijsten ook niet-geclassificeerde bedienden mogen bevatten (m.a.w. ook kaderleden); en dat iii) met alle bedienden rekening moet worden gehouden om het aantal effectieve en plaatsvervangende mandaten te bepalen. Er werd gevraagd om de onderneming te bevelen nieuwe verkiezingen te organiseren voor de vakbondsafvaardiging van de bedienden, maar nu rekening houdend met de kaderleden.
Het arbeidshof van Bergen oordeelt dat de sectorale cao discriminatoir is
De arbeidsrechtbank van Henegouwen, afdeling Charleroi, wees alle vorderingen als ongegrond af. Het CSC, het CNE en de heer D. tekenden beroep aan tegen dit vonnis bij het arbeidshof van Bergen.
Het arbeidshof is nagegaan of de sectorale cao van 6 februari 1996 niet discriminatoir was, aangezien deze cao een onderscheid maakt tussen bedienden naargelang hun functie al dan niet is opgenomen in de classificatie die het baremaniveau bepaalt.
Eerst stelde het arbeidshof dat het bij de beoordeling van deze vraag geen rekening mag houden met de specifieke situatie van de onderneming in kwestie, waarmee het bestaan van de ‘Groupement des ingénieurs’ wordt bedoeld.
Het arbeidshof vervolgde dat de geclassificeerde bedienden (de baremieke en baremiseerbare bedienden) en de niet-geclassificeerde bedienden (de kaderleden) vergelijkbare werknemers-categorieën zijn. Beide categorieën omvatten werknemers die hoofdzakelijk hoofdarbeid verrichten.
Volgens het hof is het criterium dat wordt gebruikt om slechts een deel van de bedienden te laten deelnemen, als kiezer of als kandidaat, aan de verkiezing van de vakbondsafvaardiging en om het aantal mandaten te bepalen, – het al dan niet geclassificeerd zijn – geen geschikt criterium om het onderscheid te rechtvaardigen.
De bepalingen van de sectorale cao, die enkel van toepassing zijn op geclassificeerde bedienden, zijn volgens het hof dan ook strijdig met het gelijkheids- en niet-discriminatiebeginsel en daarom nietig. Het hof vernietigde de gehouden verkiezingen voor de vakbondsafvaardiging van de bedienden en beval de werkgever om nieuwe verkiezingen te organiseren, rekening houdend met het kaderpersoneel.
Het onvolmaakt arrest van het Hof van Cassatie
De werkgever heeft tegen dit arrest cassatieberoep ingesteld. Er werden verschillende grieven opgeworpen. Het Hof van Cassatie heeft deze allemaal afgewezen in zijn arrest van 23 maart 2026. Het besloot dat het arbeidshof, die tot de vaststelling was gekomen dat de sectorale cao discriminatoir was, zijn beslissing naar recht had verantwoord. Het cassatieberoep werd dus verworpen.
Het ongelukkige aan deze zaak is dat het Hof van Cassatie zich over één cruciaal element niet heeft kunnen uitspreken. Arbeidsrechtbanken en -hoven mogen enkel kennisnemen van individuele geschillen betreffende de toepassing van de collectieve arbeidsovereenkomsten. Zij zijn niet bevoegd om te oordelen over collectieve geschillen.
Dit werd nog niet zo lang gelegen bevestigd door het Hof van Cassatie in een arrest van 12 december 2022, dat betrekking had op een vordering tot nietigverklaring van bepalingen uit de sectorale cao inzake vakbondsafvaardiging gesloten in de chemiesector.
De werkgever heeft klaarblijkelijk niet het argument gemaakt, noch bij het arbeidshof noch bij het Hof van Cassatie, dat het geschil een fundamentele wijziging van een sectorale cao beoogde (een collectief geschil) in plaats van de naleving van een subjectief recht van een individu (een individueel geschil). Zodoende heeft het Hof van Cassatie, die in burgerlijke zaken geen middelen ambtshalve mag inroepen, niet de kans gehad om zich over deze kwestie te buigen.
Welke les kunnen we trekken?
Het ware voorwerp van deze vordering was een herschrijving van een sectorale cao. Dit is een collectief geschil, zodat de arbeidsrechtbanken en -hoven zich daar niet over kunnen uitspreken. Het Hof van Cassatie heeft zijn standpunt hieromtrent niet gewijzigd, maar was niet in de mogelijkheid om zijn bestaand arrest te herbevestigen. De enige correcte mogelijkheid om kaderleden in de vakbondsafvaardiging op te nemen is nog altijd een onderhandelde wijziging van de betrokken sectorale cao.
Cass. 23 maart 2026, S.19.0047.F, www.juportal.be.
Charlotte Pil
Advocaat
