Indien een werkgever gedurende een (voldoende lange) ononderbroken periode alle werknemers van de onderneming (of een welbepaalde personeelsgroep) een voordeel toekent dat niet is vastgelegd in één of ander document, dan kan er een ‘gebruik’ ontstaan, waaruit de werknemers rechten kunnen putten. Dit gebruik kan eventueel gewijzigd of afgeschaft worden door het sluiten van een individuele overeenkomst met de betrokken werknemers of via een cao of een andere hogere rechtsbron. Maar kan een werkgever een gebruik ook eenzijdig opzeggen?
Het gebruik
Zo luidde de vraag waarover de arbeidsrechtbank van Antwerpen zich diende uit te spreken in twaalf gelijklopende dossiers. Deze dossiers handelden over een onderneming waar een praktijk was ontstaan om de volgende voordelen toe te kennen aan kaderleden:
- Terugbetaling van abonnementen op vakliteratuur.
- Het ter beschikking stellen van een computer op de woonplaats.
Op een bepaald moment besliste de onderneming om deze voordelen af te schaffen. De individuele terugbetaling van vakliteratuur werd vervangen door een collectief systeem (men kon nog steeds vakliteratuur laten terugbetalen voor zover deze betrekking had op specifieke thema’s en als deze literatuur ter beschikking bleef van alle collega’s). Deze beslissing werd door de werkgever meegedeeld aan de individuele kaderleden en werd op het intranet bekendgemaakt.
In tegenstelling tot de terugbetaling van vakliteratuur, was de terbeschikkingstelling van een computer vastgelegd in een plan dat elke vier jaar geëvalueerd werd. Na de laatste evaluatie besliste de onderneming om het voordeel niet langer toe te kennen, nu iedereen beschikte over een laptop waarmee men ook thuis kon werken. Ook deze beslissing werd zes maanden vooraf uitgebreid gecommuniceerd.
Overgang of alternatief
De arbeidsrechtbank erkent dat er in de onderneming een gebruik was ontstaan met betrekking tot de terugbetaling van de abonnementskosten. Ze bevestigt dat een gebruik eenzijdig door de werkgever kan worden opgezegd, voor zover er een redelijke opzeggingstermijn wordt gerespecteerd. De rechtbank oordeelt dat de opzegging van het gebruik hier geldig is gebeurd, nu deze beslissing op voorhand werd meegedeeld aan het kadercomité en ook via het intranet van de onderneming werd bekendgemaakt.
Wat de computers betreft, houdt de rechtbank ook rekening met het feit dat de werkgever zich het recht had voorbehouden om het plan niet meer te vernieuwen en dat deze beslissing zes maanden vooraf werd gecommuniceerd. In beide gevallen hield de rechtbank er rekening mee dat het ging om een geleidelijke overgang of dat er een alternatief werd aangeboden.
In dit vonnis bevestigt de rechtbank dus dat een werkgever dus wel degelijke een (mogelijk jarenlang) ‘gebruik’ in de onderneming eenzijdig kan opzeggen mits er een redelijke opzeggingstermijn in acht wordt genomen. Op die manier kan er dus toch een einde worden gesteld aan de toekenning van bepaalde voordelen, zonder er dat er hiervoor een individuele overeenkomst moet worden gesloten met de betrokken werknemers of zonder dat hiervoor een cao moet worden gesloten.
Arbeidsrechtbank van Antwerpen (afdeling Antwerpen), 29 april 2014, AR 13/826/A
