Alles wat afwijkt van de standaard – de klassieke arbeidsovereenkomst van onbepaalde duur in het kader van een voltijdse job – kan kort door de bocht beschouwd worden als ‘atypisch’: tijdelijke arbeid, deeltijdse arbeid en zelfstandigen zonder personeel vallen hier dan onder. De mate van ‘autonomie op het werk’ is een belangrijk element dat aan de oorsprong ligt van de evolutie in de richting van atypische werkvormen.
Met betrekking tot het werkstatuut stellen wij op basis van gegevens afkomstig van de European Working Conditions Survey een sterke groei vast bij de populatie zelfstandigen in België in de periode van 2010 tot 2015. Opvallend is dat 29 procent onder hen zich vandaag in een situatie van sterke economische afhankelijkheid bevindt. Meer dan 75 procent van hun inkomsten is immers afkomstig van één belangrijke klant. Economisch oogt dat niet zo gezond. Deze opvallende cijfers bewijzen hoe dan ook dat er dringend nood is aan een juridisch kader om deze kwetsbaarheidsgraad op te vangen en te beperken (en Amerikaanse toestanden te vermijden).

Fundamentele trend

Er heerst algemene eensgezindheid over het feit dat de evolutie naar meer atypische werkvormen een fundamentele trend is, en niet één of andere hype. Ook in België blijkt deze tendens zich langzaam maar zeker af te tekenen. Op relatief korte termijn zou deze evolutie trouwens kunnen versnellen door de uittrede van de babyboomgeneratie, de toenemende automatisering en robotisering, en de vaak tijdelijke nood in organisaties aan een diepgaande expertise van hogeropgeleide medewerkers, die kunnen functioneren in multidisciplinair samengestelde teams in een projectomgeving.
Naast deze macro-economische evoluties, is er bovendien een sterk groeiende behoefte aan meer flexibiliteit. Dat geldt zowel voor de organisaties als voor individuen.

Koudwatervrees

De Belgische arbeidsmarkt reageert eens te meer uiterst conservatief op deze nieuwe ontwikkelingen. Maar is deze koudwatervrees wel een goede reflex? Egels die hun stekels opzetten om zich te beschermen tegen de aanrijdende auto, zijn één van de grootste slachtoffers in het verkeer…
Eerst en vooral zijn er de vakbonden, die de boot afhouden als het gaat om regelingen omtrent atypische werkvormen, ze vinden het nog steeds een gevaarlijke ontwikkeling die leidt tot meer precair werk. En dit is zeer pijnlijk, aangezien het net zij zijn die een rol van betekenis zouden kunnen spelen in het kader van het zorgen voor een betere bescherming voor personen die professioneel actief zijn in een atypische werksituatie. Deze personen bevinden zich vandaag immers dikwijls in een juridisch vacuüm en hebben een vertegenwoordiging sterk nodig.
Ten tweede hebben ook heel wat organisaties geen duidelijke tactiek en visie om op deze nieuwe evolutie in te spelen. En hier ligt voor HR een grote opportuniteit. Zorg ervoor dat je als HR-afdeling relevant blijft door eerst en vooral een goed zicht te verwerven op de flexibele arbeidsschil in je organisatie. Ga voor een duidelijke visie en strategie in functie van vraag en aanbod. En vergeet ook niet op de ene of andere wijze de bedrijfswaarden te delen met externen. Want de klant heeft uiteindelijk geen boodschap aan het statuut van zijn contactpersoon als het om service gaat.
Tot slot loopt ook de Belgische wetgeving achter op deze nieuwe tendens. Dit maakt dat organisaties die inzetten op deze trend, zich op een juridisch mijnenveld begeven, en best goed op de hoogte zijn van wat vandaag kan en niet kan. De nood aan een breed conceptueel kader is duidelijk.