De federale overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg analyseerde hoe de arbeidsmarktsituatie van oudere werknemers is geëvolueerd tussen 2004 en 2016. Hiervoor zijn hoofdzakelijk gegevens uit het datawarehouse van de Kruispuntbank Sociale Zekerheid (KSZ) gebruikt, soms aangevuld met indicatoren berekend op basis van de Enquête naar de Arbeidskrachten (EAK).

De intussen gekende demografische trends zetten zich voort: zowel levensduur als afhankelijkheidsgraad blijven toenemen. De loopbaanduur blijft daarentegen vrijwel stabiel. Positief is dat de uittredeleeftijd een stijgende trend kent. Op het vlak van werkzaamheids- en activiteitsgraad zien we dat 55-plussers een gestage inhaalbeweging maken ten opzichte van de jongere groepen, al blijft de kloof – zeker na 60 – nog zeer groot. Ook de werkzaamheidskloof tussen mannen en vrouwen wordt kleiner. 

Sinds 2011 is de werkloosheidsgraad bij de 50-54jarigen zelfs lager dan het Belgisch gemiddelde. Voor wie ouder dan 55 is nam de werkloosheidsgraad echter toe en dat vooral bij de 55-59jarigen. Dit komt onder meer door het verstrengen van de voorwaarden voor brugpensioen/SWT. Toch steeg de werkzaamheidsgraad ook in deze leeftijdsgroepen gevoelig. De toename van de werkloosheidsgraad bij 55-plussers is vooral voor rekening van de mannen.

Werk of niet, groot verschil

Als we vervolgens kijken naar de loopbanen van ouderen, kunnen we concluderen dat de positieve trends vooral opgaan voor wie aan het werk kan blijven. De 55-plussers die opnieuw werk moeten zoeken na een periode van werkloosheid of inactiviteit, moeten daarentegen vaststellen dat er geen markt voor hen bestaat. Dat blijkt onder meer uit de gegevens betreffende de aanwervingsgraad, het percentage werkhervatting na inactiviteit of werkloosheid, de uitstroom naar arbeidsongeschiktheid en de jobmobiliteitsratio. Op al deze punten doen 55-plussers het slechter dan jongere groepen.

Bovendien wordt er na 55 jaar nog maar zelden deelgenomen aan opleiding. Dat betekent dat oudere actieven steeds minder inzetbaar worden op de arbeidsmarkt, en dus hun kansen om van werk te veranderen of weer aan het werk te gaan zien verkleinen. De cijfers zeggen echter niet of de 55-plussers zelf minder vragen naar opleiding, of dat ze minder aanbod krijgen.

Sector

Ook zijn er grote verschillen tussen sectoren en statuten inzake uittrede uit de actieve loopbaan. De sectoren met de grootste aandelen vroege vertrekkers tussen 2004 en 2016 zijn die van transport, post, telecommunicatie, overheid en in iets mindere mate onderwijs.

Bij de sectoren waar er verhoudingsgewijs minder personen vervroegd uitstappen en meer personen na 65 aan het werk blijven, horen creatieve sectoren (zoals uitgeverijen, architecten, amusement, reclamewezen), maar wat verrassender ook enkele fysiek zware beroepen (bouw en landbouw). Dit zijn echter sectoren waarin veel zelfstandigen actief zijn en de cijfers tonen zeer duidelijk dat deze groep veel vaker lang aan het werk blijft dan andere soorten werkenden. Zelfstandigen combineren ook vaker werk en pensioen.

Beleidsmaatregelen

Ten slotte toont de analyse dat de beleidsmaatregelen die de voorbije 10 jaar werden genomen, denk aan het terugschroeven van het brugpensioen/SWT, de gewijzigde aanpak van herstructureringen, verschillende vormen van activerend arbeidsmarktbeleid (verplicht outplacement, werkhervattingstoeslag, seniorvakantie…), weliswaar een invloed gehad op de participatie van ouderen, maar dat er nog steeds extra actie nodig is. Daarbij is het van wezenlijk belang om niet enkel te focussen op het einde van de loopbaan, maar op de hele loopbaan. Arbeidsomstandigheden en werkbaar werk spelen een onmiskenbare rol, maar inzetten op levenslang leren om de blijvende inzetbaarheid van personen te garanderen is niet minder belangrijk.

Bron: FOD Waso