< Terug naar overzicht

OR en CPBW: weinig of geen inspraak, wel bescherming

De sociale verkiezingen voor de ondernemingsraden (OR) en Comités Preventie en Bescherming op het Werk (CPBW) zijn nu volop aan de gang. Bij de start ervan publiceerden drie onderzoekers van HIVA (KU Leuven) een rapport over werknemersinspraak in organisaties via de OR en het CPBW. Een korte samenvatting van de belangrijkste resultaten.

De onderzoekers focussen op de effecten van ‘representatieve werknemersinspraak’, dus inspraak via syndicale inspraakstructuren. Dat is niet eenvoudig. Het causaal effect van vakbonden op het ondernemingsniveau isoleren en te veralgemenen los van de organisatie- of de nationale context is moeilijk.

Het rapport is gebaseerd op twee databronnen. Ten eerste een omvangrijke survey uit 2019 onder professioneel ACV-leden, die toelaat te kijken naar de samenhang tussen de aanwezigheid van een vakbond op de werkvloer en de door de werknemer gerapporteerde arbeidskwaliteit. De tweede set gegevens komen uit het Belgisch luik van de vierde golf (2019) van de European Company Survey (ECS), een EU-brede enquête bij managers over onder meer arbeidskwaliteit en managementpraktijken.

Beperkte werknemersinvloed

Zowel werknemersvertegenwoordigers als managers geven in enquêtes aan dat de invloed van de werknemersvertegenwoordiging op beslissingen van de directie eerder beperkt is. Werknemersvertegenwoordigers hebben wel meer invloed op thema’s zoals veiligheid op het werk en arbeidstijd, dan op thema’s zoals bedrijfsstrategie. Zo zegt 66 procent van de managers van Belgische bedrijfsvestigingen dat werknemersvertegenwoordigers geen of slechts een beperkte impact hebben op de arbeidstijd. En 85 procent stelt dat ze geen of een beperkte impact hebben op ontslagen.

Verwachte effecten voor België

Op basis van terugkerende bevindingen in de onderzoeksliteratuur verwachten de onderzoekers dat werknemersvertegenwoordiging op organisatieniveau binnen de Belgische context een impact heeft op de veiligheid op het werk, (financiële) prestaties van het bedrijf, opleidingen voor werknemers, jobzekerheid en ook indirect op de maatschappij (bijv. ongelijkheid, democratisering en corporate social responsibility). De impact op de verloning is ambigu, omdat in België loonafspraken eerder op sectoraal niveau gemaakt worden. Daarbij kan worden opgemerkt dat de invloed van werknemersvertegenwoordiging op het vlak van onder meer de financiële prestatie van het bedrijf en de loonvorming wel meer aandacht heeft gekregen in de literatuur dan de invloed op andere domeinen zoals de arbeidskwaliteit en de maatschappij in haar geheel.

Wat denken de werknemers?

De vergelijking op basis van de werknemersbevraging, tussen werkplekken met en zonder vakbondsaanwezigheid, toont zowel verwachte als onverwachte effecten van werknemersvertegenwoordiging. Zo heeft de aanwezigheid van vakbondsvertegenwoordigers een positief effect op de kans om opleiding te volgen, de kennis die werknemers hebben van hun rechten en voordelen en het effectief uitoefenen van collectieve arbeidsrechten. Werknemers in organisaties met werknemersvertegenwoordiging zeggen ook dat ze zich zekerder voelen dat de kwaliteit van hun job niet zal achteruitgaan in de toekomst (kwalitatieve jobonzekerheid). Er werden geen effecten gevonden op de tevredenheid over de verloning, overuren en werken op niet-sociale momenten, het evenwicht werk-privé balans en de vrees voor jobverlies (kwantitatieve jobonzekerheid).

Wat denken de managers?

Op basis van de ECS-gegevens komen echter niet de met de werknemersenquête gevonden associaties terug. Na het controleren voor de bedrijfsgrootte en de sector is er geen associatie tussen enerzijds de aanwezigheid van inspraakstructuren zoals OR of CPBW, en anderzijds bepaalde bedrijfsvoerings- en managementpraktijken (bijv. jobzekerheid, (digitale) innovatie, werken in team, autonomie, opleidingen, motivatie werknemers en relatie tussen werknemers en werkgevers). Zijn ze er toch in werkelijkheid? Dat valt verder te onderzoeken. Het best kunnen dat de respondenten managers het verband (onbewust) onderschatten, om maar iets op te werpen.

Bron: “Maakt de vakbond het verschil? Effecten van werknemersvertegenwoordiging op
Organisatieniveau.”, Maarten Hermans, Sam Desiere en Karolien Lenaerts, 2020, HIVA-KU Leuven. Meer informatie vindt u via deze link.

 

Lees meer over

Geef als eerste een reactie

Om reacties te kunnen geven moet u inloggen
< Terug naar overzicht

U zoekt, u vindt !

HR Square | Magazine, E-zine, Netwerk, Website, Seminaries, ...

Word nu lid !
Geniet van de voordelen