We vertellen elkaar wel eens een grap en vragen af en toe hoe het ermee gaat, maar in wezen houden we niet van collega’s. We vinden hen egoïstisch, achterbaks en al helemaal niet aangenaam. En neen, dit is geen persoonlijke mening, maar citaten uit de conclusie van nieuw, stevig wetenschappelijk onderzoek.

Meer nog, als u er ook zo over denkt, hebt u veel kans dat u nog gelijk hebt ook, want de onderzoeken duiden ook aan dat het geklaag vaak terecht is. Absoluut niet leuk om te horen, maar op het werk zijn mensen wel eens heel anders dan thuis of in een vereniging (tenzij ze ook daar een al even calculerende rol spelen). Mensen zetten zich schrap op het werk, ze gaan berekenend te werk, zijn afgunstig, reageren cynisch en zijn niet zo gauw geneigd om iets terug te doen voor de weinige collega’s die juist wel vriendelijk en collegiaal zijn.

Het onderzoek stamt van de befaamde Stanford University. Het ontluisterende besluit: “Mensen moeten niet verwachten dat ze iets terugkrijgen van een collega. Zeker niet in organisatorische context.”

Niets leuks terugdoen voor collega’s

Professor Jeffrey Pfeffer, de aanstuurder van het onderzoek, is ook niet bepaald mals voor werkgevers. Zijn stelling, verkregen door decennialang onderzoek: organisaties boeken beduidend betere prestaties en financiële resultaten als ze meer aandacht besteden aan hun werknemers. Wie vertrouwen heeft in zijn medewerkers, hen de nodige opleiding verschaft en fair beloont, wint sterk aan concurrentiekracht. Opmerkelijk is zeker dat Jeffrey Pfeffer als Amerikaans hoogleraar aan een topuniversiteit er niet voor terugdeinst om te pleiten voor zoveel mogelijk werkzekerheid (de voorwaarde daartoe is onder meer een strenge selectie, iets wat bij vele organisaties er helemaal verkeerd aan toegaat, vaak zelfs amateuristisch en niet gebaseerd op wetenschappelijke methoden, dixit Pfeffer).

Samen met onder meer doctoraalstudent Peter Belmi zette de managementgoeroe vijf experimentele studies uit om te onderzoeken hoe mensen op gunsten reageren. In een onderzoek met 325 participanten kreeg een groep onder hen te horen dat een persoonlijke kennis hen mee uit eten zou nemen. Een andere groep werd verteld dat een collega hen mee uit eten zou nemen. De participanten die door een collega mee uit eten zouden werden genomen, voelden minder de neiging om iets aardigs terug te doen dan de participanten die door een persoonlijke kennis mee uit eten werden genomen.

Geen gunst voor wie niets voor mijn carrière betekent

Tijdens het tweede experiment werd participanten verteld dat ze een lift van het vliegveld naar huis kregen van een vriend of van een collega. Wanneer hen gevraagd werd of ze hetzelfde wilden doen voor hun kennis of collega, voelden respondenten die een lift kregen van een collega daar minder voor als hen eveneens verteld werd dat deze collega in de toekomst niet veel voor hen kon betekenen.

Professor Pfeffer besluit dan ook alweer met: “Mensen moeten niet verwachten dat ze iets terugkrijgen, zeker niet in een organisatorische context.”

Medewerkers kopiëren gedrag van werkgevers

Volgens het onderzoek zorgt zelfs alleen maar denken aan de werkomgeving er bij velen al voor dat ze zich egoïstisch en puur berekenend opstellen. Nochtans is egoïstisch gedrag niet ‘natuurlijk’. Er is immers ontzettend veel wetenschappelijk materiaal voorhanden dat aantoont dat mensen geprogrammeerd zijn om gunsten te retourneren. Ik doe iets voor u en u doet iets voor mij. Zo werk het, dat levert voordelen op voor iedereen. Alleen op het werk verloopt dat dus anders.

Volgens Jeffrey Pfeffer leggen organisaties meer de nadruk op calculerend gedrag, eerder dan op moraliteit en plichtsbesef. Werkgevers gaan calculerend om met hun personeel. Zijn ze productief genoeg? Moeten we medewerkers ontslaan om kosten te besparen? Prompt kopiëren medewerkers dat calculerende gedrag.

Professor Pfeffer ziet vooralsnog geen andere uitweg dan dat medewerkers dan maar egoïstisch gedrag van collega’s moeten verwachten: “Mensen moeten voor zichzelf zorgen. Ze moeten niet verwachten dat iemand anders voor hen zorgt.” Dat klinkt niet bepaald optimistisch, maar is een onvermijdelijke conclusie na deze experimenten.

Bron: Bloomberg (bloomberg.com)