Peter De Cuyper, Ludo Struyven en Ingrid Vanhoren van het HIVA (KU Leuven) onderzochten welke de beste practijken zijn van tendermodellen in Nederland en Groot-Brittannië. Daar schakelt men al langer de private sector in bij de bemiddeling van langdurig werklozen. Zo zijn de Nederlanders overgestapt van een zuiver publieke werking naar een tendersysteem waarbij private ondernemingen de begeleiding op zich nemen van kandidaat-werknemers voor wie de overheid niet meteen een baan vindt. Deze ‘fase 2-cliënten’ kunnen zowel werklozen, arbeidsongeschikten als bijstandstrekkers zijn. Het gaat om 160.000 trajecten per jaar. De betaling van de werkloosheidsuitkering (bovenop het – geringe – loon) en de controle en sancties bij misbruik blijven in handen van de overheidsinstellingen.
Deze soort modellen van marktwerking leiden volgens de onderzoekers tot succes wanneer aan drie principes is voldaan. Er moet bijvoorbeeld een duidelijke splitsing zijn tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, waarbij de overheid stuurt en de private partners als actoren optreden. Daarnaast mag men in dit model geen vrede nemen met een engagementsverbintenis, maar moet men bij evaluatie ook het resultaat in rekening brengen. Pas dan is de inbreng van de private sector echt lonend. Het systeem vereist ook een intensere concurrentie om de effectiviteit te verhogen.

Buitenlandse experimenten bewijzen volgens Federgon dat een tendersysteem voor tewerkstelling tot resultaat kan leiden. In Groot-Brittannië nam de tewerkstelling toe, zij het vooral in de kortetermijnjobs. Premier Blair startte er de New Deal-programma’s waarin voor verschillende doelgroepen naar een geschikte baan wordt gezocht. De publieke sector blijft er de eindverantwoordelijke, maar hij kan naar eigen goeddunken grote delen van de opdracht aan privé-ondernemingen uitbesteden. In een radicaler systeem, de ‘employment zones’, bakent men een geografische zone af waarbij alles aan de private sector wordt overgelaten, tot de uitbetaling van (overheids)uitkeringen toe.

Uit de casestudies van het HIVA bleek dat er ook grote verschillen bestaan in de aanpak van bedrijven naar personeelsbeleid en benadering van de werkzoekende. De onderzoekers leerden dat het tendersysteem een doordachte afweging vergt van prijszetting en financiering van bedrijven, om negatieve effecten te vermijden. Tendering kan ertoe leiden dat door lage prijszetting van de privé-actoren de investering in innovatie van de werklozenbegeleiding ondermaats blijft. Door de focus op resultaatsverbintenis houdt men het ook vaak bij algemene training in plaats van intensieve opleiding: de werkzoekende moet zo snel mogelijk aan de slag. De Belgische federale overheid houdt met deze opmerkingen best rekening wanneer ze in januari 2006 met een ‘proeftuintendering’ start waarin de VDAB voor de begeleiding van langdurig werklozen nauw zal samenwerken met commerciële en niet-commerciële organisaties. Zo komen onder meer uitzendkantoren, rekruteringsbedrijven, outplacementbureaus, opleidingsinstellingen en ngo’s in aanmerking voor de samenwerking.