Professor Roger Blanpain wijst op de stijgende werkloosheid in België. In 2003 telde de RVA 1.143.585 uitkeringstrekkers. De arbeidsmarkt werkt ondermaats, vindt hij. In 2002 bedroeg de werkgelegenheidsgraad in België 59,6% tegenover 64,2% in de Europese Unie en 76,4% in Denemarken. Van de 55-plussers in België werkt amper 25,7% tegenover 39,8% in de Europese Unie en 57,3% in Denemarken.

Ondertussen geraken knelpuntberoepen niet ingevuld en liggen de loonkosten te hoog. Ook de ontslagkosten spelen een nefaste rol: ze doen werkgevers aarzelen om aan te werven. Toch zijn juist de zwakste werknemers het minst beschermd. Er schort nog heel wat aan de arbeidsmarkt, zoals een gebrek aan mobiliteit en de mentaliteit om op 55 jaar een punt te zetten achter de carrière.

Om de arbeidsmarkt recht te trekken, stelt de Leuvense hoogleraar twaalf doortastende maatregelen voor:

1. Alternatieve financiering van de sociale zekerheid (via BTW). Daardoor wordt een eerste stap mogelijk om de loonkosten te verlagen met 10% door een vermindering van de RSZ-bijdragen (5% werkgeversbijdrage – 5% werknemersbijdrage).
Verruiming van de mogelijkheden voor uitzendarbeid en van terbeschikkingstelling van personeel, net als een passend statuut voor de onthaalouders.
Revaloriseren van handarbeid: gelijkschakeling van de statuten van arbeiders en bedienden.
Herinvoeren van de 40-urenweek met onderlinge afspraak inzake beloning. Tegelijkertijd moet wel gestreefd worden naar een evenwicht tussen werk en privé-leven: er moet ruimte zijn voor aanpassingen van de werktijd in onderling akkoord.
De toegevoegde waarde van de medewerker moet de beloning bepalen en niet de leeftijd en/of de anciënniteit.
Afschaffing van de verplicht pensioensgerechtigde leeftijd. Mogelijkheid van cumul van pensioen en beroepsactiviteit.
Opzeggingstermijn van maximum drie maanden. Ontslagvergoeding van een vierde van het
maandloon per jaar anciënniteit met een maximum van zes maanden loon te betalen door het Fonds voor Sluiting van Ondernemingen. Een deel van de vergoeding wordt eventueel aangewend voor outplacement. Dit fonds wordt alternatief gefinancierd.
Afschaffen van het prepensioen en een actief arbeidsmarktbeleid naar Deens model: vorming en/of werk, eventueel in de socio-profitsector, gefinancierd door een overheidsuitkering.
Recht op vorming op basis van een co-investering door de werknemer inzake tijd. Fondsen voor bestaanszekerheid kunnen instaan voor de financiering van de kosten en vergoeding van uitzendpersoneel, die het werk van de personen in vorming opknappen. Vorming moet er ook komen met het oog op het ondernemen en het bevorderen van creativiteit.
Actieve loopbaanbegeleiding, mogelijke oriëntering naar tweede loopbaan. Recht op verlof zonder wedde van een jaar om een andere activiteit te starten met mogelijke aanwending van de ontslagvergoeding.
Symbiose van de private en de publieke arbeidsmarkten. Eenmaking van de statuten van werknemers.
Bevorderen van de diversiteit van de tewerkstelling: jong, oud, man, vrouw, allochtonen, autochtonen en gehandicapten. Geen discriminatie. Bevorderen van het vrij verkeer van werknemers in de verruimde Europese Unie, met bijzondere aandacht voor hooggeschoolde werknemers.

“Er is echt een mentaliteitswijziging nodig”, beklemtoont Roger Blanpain. “Willen we onze welvaart veiligstellen, dan moet iedereen op de toppen van zijn tenen staan. De overheid bepaalt, samen met de sociale partners, het algemeen kader. Werkgevers en werknemers leggen onderling de precieze afspraken vast. Het beleid moet een evenwicht vinden tussen de noden van de onderneming en van de werknemer.”