In het Pact van Vilvoorde van november 2001 engageerden de Vlaamse sociale partners en de Vlaamse Regering zich om tegen 2010 zich bijzonder in te spannen voor meer kwaliteit van werk en leven. Een belangrijk onderdeel is de doelstelling om een hogere werkzaamheidsgraad te realiseren op de Vlaamse arbeidsmarkt (meer mensen langer aan het werk houden). Daartoe dienen ook inspanningen te worden geleverd op het vlak van werkstress, welbevinden in het werk, leermogelijkheden en de combinatie van gezin en arbeid. Deze kwalitatieve aspecten worden samengevat in een werkbaarheidsgraad.
Om de vooruitgang te meten werd door de SERV een onderzoek uitgevoerd dat de huidige situatie meet. Deze “nulmeting Vlaamse werkbaarheidsmonitor” is een wetenschappelijk toetsingsinstrument dat het beleid ondersteunt. Het onderzoek levert voor het eerst een representatief beeld van de kwaliteit van de arbeid op de Vlaamse arbeidsmarkt.
De SERV-monitor komt daarbij uit op een werkbaarheidsgraad van 52,3% (Vlaamse werknemers die geen kwalitatieve knelpunten ervaren en de job op alle vlakken als ‘werkbaar werk’ beoordelen). De andere kant van de medaille is dat 47.7% wel met één of meerdere werkbaarheidsproblemen geconfronteerd wordt.
Vier meetindicatoren geven aan waar de problemen zitten en hoe acuut ze zijn:
Psychische vermoeidheid: 28,9% (of 600.000) Vlaamse werknemers heeft werkstressklachten, bij 10,2% gaat het zelfs om acute werkstress;
Welbevinden in het werk: 18,7% (of 390.000) Vlaamse werknemers ervaren de job niet (langer) als boeiend en kampen daardoor met motivatieproblemen, 8.0% is zelfs ernstig gedemotiveerd;
Leermogelijkheden: 22,6% (of 470.000) Vlaamse werknemers hebben onvoldoende mogelijkheden tot competentie-ontwikkeling in de job, 8,4% heeft zelfs helemaal geen leermogelijkheden;
Werk-privé-balans: 11,8% (of 245.000) Vlaamse werknemers ondervindt systematisch moeilijkheden met de combinatie van arbeid en gezinsleven, bij 3,1% is er zelfs sprake van een acuut werk-privé-conflict.
Knelpunten op het ‘vlak van werkbaar werk’ vormen een ernstig risico voor de gezondheid van de betrokken werknemers en hun functioneren in de onderneming en op de arbeidsmarkt. “Welzijn op het werk is helemaal geen zachte materie”, aldus de onderzoekers van het SERV. Werknemers met werkstressklachten of gebrekkige leermogelijkheden vinden de uitoefening van hun job tot de pensioenleeftijd twee maal zo vaak onhaalbaar dan hun collega’s zonder die problemen. “En daarmee zitten we terug bij het Pact van Vilvoorde: mensen langer aan het werk houden veronderstelt meer aandacht voor de kwaliteit van de arbeid,” aldus de SERV.
Het SERV-onderzoeksteam werkt verder aan sectorale werkbaarheidsprofielen. Specifieke risicogroepen en -situaties op de Vlaamse arbeidsmarkt zullen in kaart gebracht worden, zodat concrete beleidsmaatregelen ter remediëring kunnen worden opgemaakt.
