De bevindingen van Paso zijn gebaseerd op een rondvraag bij personeelsmanagers van organisaties in Vlaanderen met meer dan tien werknemers. Uit de enquête blijkt dat teamwerk en werkoverleg relatief het meest verspreid zijn onder de uitvoerende werknemers. Zo’n 63% van de Vlaamse vestigingen met 10 werknemers of meer zegt dat teamwerk er algemeen wordt toegepast. Slechts in 16% van de vestigingen is er helemaal geen sprake van teamwerk. Taakgroepen – in wat voor vorm dan ook – zijn dus eerder regel dan uitzondering geworden als principe voor het organiseren en verdelen van werk. De aanwezigheid van teamwerk verschilt echter naargelang de sector. Vooral in de gezondheidszorg, het onderwijs, de financiële en zakelijke dienstverlening en de sector metaal en elektronica heeft teamwerk als algemeen managementprincipe ingang gevonden. Tussen grootte van de organisatie en het al of niet voorkomen van teamwerk vindt Paso geen verband. Over de verschillende grootteklassen heen wordt teamwerk in ongeveer 60% van de organisaties algemeen toegepast.
Maar niet alle teamwerk is gelijk. Stelt Paso: “Om te kunnen spreken van ‘zelfsturende teams’ is het belangrijk dat taken en bevoegdheden worden gedelegeerd naar de uitvoerende werknemers. Elke werknemer zal niet langer enkel zijn eigen, vooraf gestandaardiseerde taak verrichten, maar het team als geheel wordt verantwoordelijk voor een volledige cyclus van het productie- of dienstverleningsproces. Dit impliceert dat ook voorbereidende werkzaamheden (bijv. het opstellen van een werkplanning) en ondersteunende activiteiten (bijv. kwaliteitscontrole) tot het takenpakket van de teamleden behoren. Repetitief en kortcyclisch werk wordt gereduceerd door rotatie of taakverbreding en er wordt gestreefd naar werkvormen gekenmerkt door een evenwicht tussen verantwoordelijkheden en regelmogelijkheden. Autonomie op de werkvloer en systematisch overleg stimuleren het probleemoplossend vermogen en de sociale ondersteuning.”
Wanneer met deze kenmerken rekening wordt gehouden, blijkt dat in iets meer dan de helft van de vestigingen (55%) voorbereidende en ondersteunende werkzaamheden tot het takenpakket van de teams behoren. De delegatie van verantwoordelijkheden reikt slechts in 19% van de vestigingen tot op het niveau van de uitvoerende werknemers zelf. In de andere gevallen is het een teamleider of een gespecialiseerde functie binnen het team die instaat voor voorbereiding en ondersteuning. “Het ideaalbeeld van teams die autonoom instaan voor een volledige cyclus van het productie- of dienstverleningsproces en waarbij de teamleden in onderling overleg beslissingen kunnen nemen en beurtelings de rol van teamleider opnemen, wordt in het Vlaamse organisatielandschap nauwelijks aangetroffen (0,9%). De overige teams met een breed takenpakket (18%) worden nog aangestuurd door een vaste of niet-meewerkende teamleider. We kunnen hieruit concluderen dat, ook binnen het delegatiemodel, de organisatieleiding in de meeste gevallen toch baas wil blijven”, commentarieert Paso.
De onderzoekers gingen ook na wat teamwerk oplevert. Hun conclusie: “Hoewel er geen rechtstreekse samenhang tussen het algemeen toepassen van teamwerk in een organisatie en de productiviteit kon worden vastgesteld, leggen de analyses een aantal interessante verbanden bloot. We stellen vast dat in vestigingen waar teamwerk algemeen wordt toegepast er meer interne opleiding op de werkplek is, de participatiegraad aan opleiding van het uitvoerend personeel hoger ligt en dat er meer mogelijkheid tot glijdende werkuren is. Het werken met teams over het algemeen draagt bij tot het realiseren van een passende personeelsbezetting. Dit is een opmerkelijk effect in het licht van de actuele discussies rond flexibiliteit. De voorgestelde maatregelen gaan doorgaans in de richting van arbeidsjuridisch werk, terwijl dit resultaat er op wijst dat ook teamwerk een belangrijk flexibiliteitsinstrument kan zijn. Teamwerk vergroot verder de kans op innovatie, een niet te onderschatten gevolg in tijden van consensus over het feit dat het economisch beleid via het spoor van innovativiteit moet lopen. Ten slotte vinden we een verband tussen het algemeen toepassen van teamwerk en een lager verzuim.”
De volledige tekst van dit rapport is te vinden op www.paso.be/flits6.htm.
