“Volgens optimisten zullen nieuwe technologieën ons helpen om sneller en efficiënter te werken, zodat we meer vrije tijd voor onszelf zullen hebben. Wie weet voeren overheden wel een universeel basisinkomen in om het (gedeeltelijke) inkomensverlies te compenseren”, schrijft Nicky Dries in de inleiding van haar wetenschappelijke paper. “Pessimisten daarentegen voorspellen een toekomst waarin doorgedreven automatisering veel jobs zal doen verdwijnen, waardoor massale werkloosheid zal ontstaan en de ongelijkheid tussen rijk en arm nog zal toenemen. Ten slotte zijn er de sceptici, die geloven dat het allemaal zo’n vaart niet zal lopen en dat de toekomst nog steeds heel erg zal lijken op het heden, met een aantal tweaks hier en daar. Dus: wie heeft er gelijk?”
We gaan dieper in op het onderzoek in een volgende editie van HR Square. Hier beperken we ons tot een van de bevindingen en drie aanbevelingen. Toch dit: Dries en haar medewerkers legden vier contrasterende scenario’s voor aan een steekproef van 570 Vlamingen, uit de volgende vijf belangengroepen: geëngageerde burgers, arbeidsmarkt- en/of HR-experts, innovatie- en/of technologie-experts, journalisten en beleidsmakers/politici. Hen werd gevraagd te beoordelen in welke mate de verschillende scenario’s hoop versus angst bij hen opriepen, alsook de kans dat ze echt zouden kunnen gebeuren.
Verbanden tussen kenmerken van mensen en denkbeelden
Wat blijkt? Nicky Dries: “Er zijn significante verbanden tussen de job- en persoonskenmerken van mensen en hun denkbeelden over de toekomst. Vooral de relatie tot technologie (de mate waarin iemand van technologie houdt en ervan op de hoogte blijft), misantropie (de mate waarin men een negatief mensbeeld heeft) en openheid (de mate van verbeeldingskracht en openstaan voor nieuwe ideeën) waren voorspellend. We vonden ook dat mensen in beroepen met een hoger risico op automatisering meer angst hadden voor de toekomst. Dit duidt erop dat niet alleen de belangengroep waartoe men behoort, maar ook individuele kenmerken beïnvloeden hoe men de toekomst ziet. Dit onderstreept de moeilijkheid van het ‘objectief’ voorspellen van de toekomst. Het is dus belangrijk dat mensen, vooral beleids- en opiniemakers, reflecteren over hun eigen overtuigingen en vooringenomenheden voor ze ervan uitgaan dat de manier waarop zij de toekomst zien ‘de juiste’ is. Zoals men wel eens zegt: ‘We zien de zaken niet zoals ze zijn, maar zoals wij zijn.’”
De aanbevelingen van Dries
1. Vermeng positieve en negatieve scenario’s in berichtgeving over de toekomst van werk (zowel in de media als in het bedrijfsleven) binnen één bericht, in plaats van tussen verschillende berichten. Dit kan gedaan worden door experts met zeer verschillende visies samen aan het woord te laten om actief te voorkomen dat men te snel scenario’s afschrijft waar men persoonlijk niet in gelooft. Onderzoek suggereert dat engagement van het publiek het hoogst zal zijn wanneer berichten eerst de aandacht trekken met een negatieve framing, maar daarna ook meer positieve (hoopvolle) nuanceringen aanbrengen. Dit zou een breed gedragen motivatie moeten triggeren om dystopische scenario’s te voorkomen.
2. Vooral de relatie van mensen tot technologie lijkt iets waar overheden — bijvoorbeeld via het onderwijs en voortgezet onderwijs — breed op moeten inzetten, vooral bij die mensen die niet veel toegang hebben (gehad) tot onderwijs. Het lijkt erop dat deze variabele (alsook het risico op automatisering van iemands job) een grote rol zal spelen in de weerstand tegen veranderingen in de toekomst van werk. We denken hierbij aan Vlaamse precedenten zoals de invoering van de loopbaancheques in 2005, waarbij mensen werden aangemoedigd om gratis loopbaanbegeleiding te volgen — is zoiets ook mogelijk voor technologisch aanpassingsvermogen? Wat betreft het risico op automatisering lijkt het cruciaal om jonge mensen niet alleen op te leiden voor hun gekozen beroep zoals het er nu uitziet, maar ook hoe het er in de toekomst zal uitzien.
3. Onze bevindingen wijzen op de belangrijke rol van inspraak, macht en controle in publiek engagement rond de toekomst van werk. Zo vonden we dat belangengroepen die meer invloed hebben op het beleid een voorkeur hadden voor het scenario ‘Levenslang leren & cobots’, terwijl burgers en journalisten ‘Business-as-usual’ verkozen. Een andere bevinding was dat mensen die geloven dat hun leven grotendeels bepaald wordt door machtige mensen (in plaats van binnen hun eigen controle te liggen) meer angst hebben voor de toekomst van werk. Een mogelijke aanbeveling is mensen aan te moedigen hun ‘stem’ te laten horen over de toekomst van werk, bijvoorbeeld door volksbevragingen, denktanks en referenda.
Meer dus in een volgende editie van HR Square. Als lid van HR Square ontvangt u het tweemaandelijkse tijdschrift en de bijzondere ledennieuwsbrief, met allerlei extra’s. Bovendien neemt u of een collega gratis deel aan een van de minstens zes HR Square online seminaries en geniet u van een sterke korting op de ‘gewone’ seminaries, masterclasses en congressen.
Kijk snel op www.hrsquare.be of contacteer Pascale Lenaers, [email protected], 0471 85 70 42.
