CM Zorgfonds enquêteerde eind 2019 4.530 leden en woog de resultaten. Dit zijn enkele belangrijke bevindingen, die ook u alert zouden moeten maken. Maar eerst dit.

Wanneer een werknemer in de privésector (werkzoekende, werknemer of zelfstandige) door ziekte of ongeval arbeidsongeschikt wordt, keert zijn ziekenfonds hem een uitkering uit om het inkomensverlies gedeeltelijk te compenseren. Uit de evolutie van het aantal betaalde dagen voor primaire arbeidsongeschiktheid (het eerste jaar van arbeidsongeschiktheid) blijkt dat het aantal betaalde dagen is gestegen van 32,8 miljoen in 2010 tot 41,7 miljoen in 2019. De uitgaven voor uitkeringen van primaire arbeidsongeschiktheid zijn gestegen van 1,3 miljard euro in 2010 tot 2,1 miljard euro in 2019. Dit komt neer op een gemiddelde jaarlijkse groei van 4,8 procent.

Maar het is vooral de invaliditeit (wanneer de arbeidsongeschiktheid langer dan een jaar duurt) die de aandacht trekt. De uitgaven voor invaliditeitsuitkeringen zijn gestegen van 3,4 miljard euro in 2010 tot 6,7 miljard euro in 2019. Hier is de gemiddelde jaarlijkse groei van de uitgaven nog hoger: 7,7 procent per jaar. Deze groei is grotendeels toe te schrijven aan de evolutie van het aantal invaliden: dit is in 16 jaar verdubbeld, van 221.000 in 2004 tot 471.000 in 2020. Uit studies van het RIZIV blijkt dat een aantal factoren deze stijging verklaart: de vergrijzing van de beroepsbevolking, de toenemende participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt en het gelijktrekken van de pensioenleeftijd voor vrouwen met die van mannen. Het RIZIV wijst eveneens op de belangrijke toename van de psychische en musculosketale aandoeningen als medeoorzaak van langdurige arbeidsongeschiktheid.
Veranderingen in andere regimes van de sociale zekerheid, zoals de werkloosheid en de pensioenen, hebben ook gevolgen voor het aantal (langdurig) zieken. Als de mogelijkheden voor vervroegd pensioen worden verminderd en dit ertoe leidt dat werknemers langer op de arbeidsmarkt blijven, zal het aantal zieken toenemen.

Een meerderheid van de respondenten (aan het werk voor de arbeidsongeschiktheid) is van mening dat hun werksituatie medeverantwoordelijk is voor hun arbeidsongeschiktheid (56 procent), tegenover 37 procent die van mening is dat dit niet het geval is. Wanneer respondenten aangaven dat hun werksituatie (mede) verantwoordelijk was voor hun arbeidsongeschiktheid, werd hen vervolgens gevraagd waarom. Twee soorten factoren zijn (mede) verantwoordelijk voor arbeidsongeschiktheid.

• Factoren die verband houden met de werkorganisatie en interpersoonlijke relaties.

– 50 procent vermeldt een te hoge werkdruk, zoals te veel werk met te weinig mensen, steeds meer werk met minder mensen, te weinig personeel, lange werkdagen, veel verantwoordelijkheid of een taak alleen moeten uitvoeren die eigenlijk door meer mensen gedaan zou moeten worden
– 25 procent vermeldt een slechte relatie met de leidinggevende en zegt weinig advies te krijgen, weinig waardering, geen luisterend oor, onvoldoende advies/ondersteuning, geeft aan te weinig betrokken te zijn bij beslissingen, dat de interpretatie van het werk onduidelijk is, er geen directe leidinggevende is, enz.
– 12 procent maakt melding van een slechte relatie met collega’s (waaronder pesterijen, verbaal geweld, collega’s die geen initiatief nemen omwille van een te grote werkdruk enz.)
– 12 procent vermeldt ook relaties met cliënten, niet alleen omdat deze emotioneel zwaar zijn, maar soms ook wegens hun agressief gedrag
– 2,5 procent vermeldt problemen in verband met het bedrijfsbeleid (geen structuur, gebrek aan ondersteuning, voortdurend veranderende procedures, veel veranderingen, zeer beperkte middelen, onduidelijke taakverdeling, reorganisatie, besparingen, geen duidelijke visie/kader, chaotische organisatie, geen prioriteiten in de werking, onprofessionele aanpak, onbekwaam management, enz.).

• Factoren die verband houden met de fysieke gevolgen van de beroepsactiviteit.

– 40 procent noemt lichamelijk zwaar werk (waaronder het steeds opnieuw doen van dezelfde handelingen)
– 8,2 procent maakt melding van arbeidsongevallen
– 2,8 procent vermeldt arbeidsomstandigheden (ongeschikt bureau, stoel van slechte kwaliteit, open kantoor, werkschoenen van slechte kwaliteit, veel lawaai, luide muziek, gevaarlijke werkvloer, veel onregelmatige diensten, ploegendiensten, langdurige blootstelling aan chemische stoffen, verouderde apparatuur).

Bovendien zegt 18 procent dat het feit dat er veel onzekerheid is in hun werkomgeving ook een rol heeft gespeeld bij hun arbeidsongeschiktheid. De respondenten, die ook nog andere redenen mochten vermelden, wezen ook op de druk die zij vaak ondervinden, het feit dat productiviteit en kwantiteit voorrang krijgen op kwaliteit en dat te veel taken snel in te korte tijd moeten worden uitgevoerd, vaak met te veel werkuren. De arbeidsomstandigheden werden door sommige respondenten als onmenselijk omschreven en zij vragen de werkorganisatie te herdenken.

En gij nu?

Bron: CM Informatie 284. Het volledige onderzoek vindt u hier.