Het Hoger Instituut van de Arbeid (HIVA) becijferde dat in de jaren 2000, 2001 en 2002 het Vlaams Gewest per 100 inwoners tussen 15 en 64 jaar telkens 63,5 werkende personen telde. Op basis van voorlopige gegevens (drie kwartalen) uit de Enquête naar de Arbeidskrachten van het Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS) blijkt dat de aanhoudende groeivertraging in 2003 uitmondde in een daling van het aandeel werkenden tot 62,6%. Zelfs bij een eventueel herstel in het vierde kwartaal, valt nog te verwachten dat de werkzaamheidsgraad in 2003 op een lager niveau eindigt dan in 2000.

In tegenstelling tot de vorige twee jaar ging de daling van de werkzaamheidsgraad bij de mannen niet meer gepaard met een stijging bij de vrouwen. In 2003 daalde zowel het aandeel werkende mannen als vrouwen. De toenemende arbeidsparticipatie bij de oudere vrouwen – waarbij elke jonge generatie vrouwen meer deelneemt aan de arbeidsmarkt en ook tot op een latere leeftijd actief blijft op de arbeidsmarkt – is onvoldoende om de werkzaamheidsdaling in de jongere leeftijdsgroepen te compenseren.

Naar leeftijd stelt HIVA een opvallende daling vast van de werkzaamheidsgraad bij de 15-24-jarigen: van 34,4% werkende jongeren in 2002 tot 32,0% in 2003. Daarnaast daalt ook het aandeel werkenden bij de 25- tot 49-jarigen fors (-1,3%). Het aandeel werkenden onder de 50-plussers neemt integendeel nog steeds toe.

Het federale regeerakkoord van 2003 stelde voor de volgende vier jaar de creatie van 200.000 nieuwe banen voorop, die moeten voortvloeien uit een verwachte conjunctuurheropleving enerzijds en nieuwe beleidsmaatregelen anderzijds. Indien we er van uitgaan dat de huidige verdeling van het aantal werkenden over de gewesten gelijk blijft dan zouden 123.000 van de 200.000 nieuwe jobs ingevuld worden door Vlaanderen (of bijna 31.000 jobs per jaar) en dan zou de werkzaamheidsgraad kunnen stijgen tot 65,1% in 2007. Zet men dit groeiritme voort tot 2010 dan loopt het aandeel werkenden op tot 67,2% van alle 15- tot 64-jarigen. De strategische doelstelling die in 2001 door de Vlaamse regering en de sociale partners geformuleerd werd in het Pact van Vilvoorde om de werkzaamheidsgraad op te trekken tot 70% in 2010 lijkt daarmee bijsturing nodig te hebben. Om de 70%-norm toch nog te halen, moet Vlaanderen vanaf 2004 een groeipad uittekenen van 47.000 extra werkenden per jaar; een groei die de toename van het aantal werkenden tijdens het economische topjaar 2000 benadert.

Met de daling van de werkzaamheidsgraad in 2003 staat Vlaanderen niet geïsoleerd. Van dertien Europese landen waarvoor nieuwe gegevens beschikbaar zijn, worden er zeven geconfronteerd met een afname van het aandeel werkenden. Net zoals het Vlaamse streefcijfer komt de Europese Lissabon-doelstelling van 70% werkenden tegen 2010, die nog in 2003 door de Europese Raad herbevestigd werd, hierdoor in het gedrang.