Het Vreemdelingenbesluit definieert een grensarbeider als “de arbeider die in België in loondienst werkzaam is, doch die zijn verblijfplaats heeft op het grondgebied van een aangrenzend land en daarheen in principe dagelijks of ten minste eenmaal per week terugkeert.”

Het gaat dus om inwoners uit de volgende landen:

• Inwoners van Frankrijk, Nederland, Duitsland of Luxemburg die in België werken.
• Er is ook een ‘aparte categorie grensarbeiders’: Zwitserse onderdanen die in Zwitserland wonen, als werknemer of zelfstandige in België werken én in principe dagelijks of minstens één keer per week terugkeren naar hun woonplaats in Zwitserland.
• De inwoners van het Verenigd Koninkrijk vallen hier niet onder. Zij kunnen niet genieten van de bijzondere verblijfsregeling voor grensarbeiders.

Men mag deze vorm van ‘grensarbeiders’ niet verwarren met de ‘grensarbeiders’ naar wie verwezen wordt in de Europese verordening 883/2004 in verband met de sociale-zekerheidsregelingen. Hier is het immers geen voorwaarde dat de werknemer werkt en woont in aangrenzende landen. Het louter werken en wonen in twee verschillende lidstaten is voor deze definitie genoeg.

EER-onderdanen

EER-onderdanen (*) en Zwitsers hebben, op basis van hun vrij verkeer van personen, een onvoorwaardelijk recht op kort verblijf in België. Wanneer zij echter langer dan drie maanden in België willen blijven, is dit recht niet langer onvoorwaardelijk. Indien zij werkzaam zijn als werknemer of zelfstandige, zal dit in de regel volstaan om een verblijfsvergunning voor lang verblijf (E-kaart) te krijgen.

De situatie van grensarbeiders is echter bijzonder. Zij vallen enigszins tussen kort en lang verblijf. Bovendien hebben zij hun woonplaats niet in België. Wanneer een Unieburger als grensarbeider België wil binnenkomen, heeft hij enkel het bewijs van Unieburgerschap nodig. Bij de eerste aankomst in België moet hij zich melden bij het gemeentebestuur van de plaats waar hij werkzaam is. Bij zijn melding geeft de gemeente een bijlage 15 af. Deze bijlage 15 dekt het verblijf in België tijdens de tewerkstelling van de grensarbeider op Belgisch grondgebied.

Wanneer de grensarbeider België definitief verlaat, moet hij zich opnieuw aanmelden bij het gemeentebestuur van de plaats waar hij werkzaam is en bijlage 15 afgeven.

Niet-EER-onderdanen

Voor de niet-EER-onderdanen die als grensarbeider in België willen werken, geldt een andere regeling. Ook deze regeling is soepeler dan de gewone regeling voor de aanvraag van een verblijfsvergunning. De derdelander-grensarbeider mag arbeid verrichten in België op vertoon van zijn geldige verblijfsvergunning van het aangrenzend land en van een geldig reisdocument, zo nodig voorzien van een visum geldig voor meerdere reizen.

De procedure voor de aanmelding bij het gemeentebestuur en het verkrijgen van een bijlage 15 is dezelfde als voor de EER-onderdanen. Ook het afgeven van deze bijlage bij het definitief vertrek is hetzelfde.
In principe zal een derdelander-grensarbeider echter wel een arbeidskaart nodig hebben om in België als werknemer te kunnen werken, tenzij hij daarvan vrijgesteld is (bijvoorbeeld niet-EER-familieleden van EER-onderdanen of een tewerkstelling in het kader van een intracommunautaire dienstverlening).

(*) EER staat voor de Europese Economische Ruimte. Daartoe behoren alle 28 lidstaten van de Europese Unie, aangevuld met Liechtenstein, IJsland en Noorwegen.

Auteurs: Charlotte Pieters en Sophie Maes (Claeys & Engels)