Belgische pensioeninstellingen moeten op aanvullende pensioenkapitalen twee sociale inhoudingen verrichten: een RIZIV-bijdrage (van 3,55 procent) en een solidariteitsinhouding (tot 2 procent). Tot voor kort inde het RIZIV zelf de RIZIV-inhouding, maar nu moeten beide bedragen door de pensioeninstelling aan de Federale Pensioendienst gestort worden. In een arrest van 26 oktober 2016 oordeelde het Europese Hof van Justitie, in antwoord op een vraag van het Hof van Cassatie, dat deze inhoudingen niet mogen wanneer de gepensioneerde sociaal verzekerd is in een andere lidstaat van de EER (*).

Feiten

De heer Hoogstad (een Nederlander) werkte tot 2004 in België en bouwde hier een aanvullend pensioen op. In 2008, op zijn 60ste, werden twee pensioenkapitalen uitbetaald. Op dat moment was hij in zijn woonland (Ierland) sociaal verzekerd. Op zijn pensioenkapitalen werden een ‘Belgische’ RIZIV- en solidariteitsbijdrage ingehouden. De heer Hoogstad vond dit in strijd met Verordening 1408/71 (nu Verordening 883/04), die de regels inzake sociale zekerheid binnen de EER coördineert, en vorderde deze bijdragen terug van het RIZIV (die toen nog bevoegd was voor de RIZIV-inhouding) en de Federale Pensioendienst (toen nog RVP genoemd).

Hoewel de bijdragen ondertussen werden terugbetaald aan de heer Hoogstad, belandde de zaak in 2015 alsnog bij het Hof van Cassatie dat hierover een prejudiciële vraag stelde aan het Europese Hof van Justitie. Het Hof van Justitie oordeelde:

• Aanvullende pensioenen vallen op zich niet onder de verordening, maar de sociale bijdragen zoals de RIZIV- en solidariteitsinhoudingen op die pensioenen wél.
• Een gepensioneerde is krachtens de verordening onderworpen aan de sociale zekerheid van één land, in dit geval Ierland.
• De Belgische regels die een verplichte inhouding opleggen, ook voor wie in een andere lidstaat woont en daar sociaal verzekerd is, zijn in strijd met de verordening.

Wat nu?

De regels over de RIZIV- en solidariteitsinhouding werden recent aangepast, zodat de bijdragen ook op buitenlandse pensioenen geïnd kunnen worden voor wie in België sociaal verzekerd is. De omgekeerde situatie (de vrijstelling voor personen die in een andere lidstaat sociaal verzekerd zijn) werd echter niet met zoveel woorden geregeld: de inhouding is in beginsel steeds verplicht, ook al is de begunstigde van het pensioen woonachtig en sociaal verzekerd in een andere lidstaat dan België.

Tot op heden was het standpunt van de Federale Pensioendienst dat de RIZIV- en solidariteitsinhouding altijd moesten worden ingehouden door het pensioenfonds of de verzekeringsonderneming. Daarna kon een gepensioneerde die niet in België sociaal verzekerd was, wel een terugbetaling van de – onterecht – ingehouden bijdragen krijgen. In de praktijk worden de bijdragen terugbetaald, vroeger op 65, nu binnen de 6 maanden na pensionering, aan wie in een andere lidstaat woont (SOL) en daar voor ziektekosten (ZIV) verzekerd is.

Het lijkt erop dat het Hof van Justitie zich zelfs tegen die (tijdelijke) inhouding verzet en dat de Belgische regels en praktijk van de Federale Pensioendienst moeten worden aangepast. Pensioeninstellingen zouden bijvoorbeeld – naar analogie met de bedrijfsvoorheffing – vrijgesteld kunnen worden van de inhoudingen wanneer de gepensioneerde bewijst dat hij of zij aan de sociale zekerheid van een andere lidstaat onderworpen is op het moment van pensionering.

Dit arrest is een belangrijk arrest voor expats, die in België een aanvullend pensioen hebben opgebouwd, maar op het moment van uitbetaling van dit aanvullend pensioen niet langer in België sociaal verzekerd zijn. Ook voor pan-Europese pensioenfondsen die pensioenregelingen beheren van werknemers van wie de arbeidsrelatie met de inrichter onderworpen is aan buitenlandse regels (en veelal ook niet aan de Belgische sociale zekerheid zijn onderworpen) is dit een belangrijk arrest. Op basis van het arrest zou er in die situaties een automatische vrijstelling van sociale bijdragen op het aanvullend pensioen moeten gelden. Wordt ongetwijfeld vervolgd …

■ (*) EER staat voor de Europese Economische Ruimte. Daartoe behoren alle 28 lidstaten van de Europese Unie, aangevuld met Liechtenstein, IJsland en Noorwegen.

■ Auteur: Joris Beernaert (senior associate Claeys & Engels)