Het cognitief vermogen past zich aan het niveau van het werk aan. Bent u overgekwalificeerd, dan gaat u op de duur slechter cognitief functioneren. Uw geheugen, uitdrukkingsvermogen, denksnelheid en flexibiliteit worden slechter. Bent u ondergekwalificeerd, dan zal u na verloop van tijd betere cognitieve prestaties leveren dan anderen mét een baan op hun eigen opleidingsniveau.

Dat blijkt uit een onderzoek van de Universiteit Maastricht, dat vorige week is gepubliceerd in het tijdschrift Oxford Economic Papers. De publicatie is het resultaat van een ongebruikelijke samenwerking tussen economen en neuropsychologen.

De effecten van werken onder niveau waren al vaak onderwerp van wetenschappelijke studies. Tot nu toe waren die vooral gericht op salaris, werktevredenheid of loopbaanmobiliteit. In deze publicatie werd voor het eerst gekeken naar de effecten op het cognitief vermogen, niet alleen van overgekwalificeerde werkers, maar ook van mensen met een baan boven hun opleidingsniveau. In beide gevallen wordt gesproken van een job-worker mismatch. De auteurs van het artikel hebben de cognitieve vermogens van mensen met een job-worker mismatch geanalyseerd op twee meetmomenten: 1993-1995 en 1999-2001. De verschillen tussen de twee metingen geven een indicatie van de cognitieve ontwikkeling in deze periode van zes jaar.

In de studie zijn verschillende cognitieve functies gemeten: geheugen, verbaal vermogen, cognitieve flexibiliteit en snelheid van informatieverwerking. De meetresultaten ondersteunen de hypotheses van de onderzoekers: bij personen waar het functieniveau lager was dan hun opleidingsniveau zijn na zes jaar de cognitieve vermogens sterker afgenomen dan bij mensen met een passende baan (de ‘use it or loose it’-hypothese), terwijl het werken op een functieniveau dat hoger is dan het opleidingsniveau juist lijkt te beschermen tegen cognitieve aftakeling (de ‘intellectual challenge’-hypothese). De mate van mismatch is ook van belang: hoe groter het verschil tussen baanniveau en opleidingsniveau, des te sterker het effect.

De auteurs van het artikel wijzen op basis van deze resultaten op het belang van preventie van overkwalificatie. Want personen die te lang onder hun opleidingsniveau functioneren, zijn steeds minder in staat om alsnog op hun eigen niveau te presteren.