Net zoals in vele andere landen, heeft de sociale zekerheid in België een professioneel karakter: elke persoon die een professionele activiteit uitoefent op het Belgische grondgebied, is onderworpen aan de sociale zekerheid, wat hem toelaat om prestaties te genieten door bijdragen te betalen.

Wanneer een werknemer een professionele activiteit gelijktijdig uitoefent op het grondgebied van twee landen, kan de cumulatieve toepassing van nationale regelingen leiden tot een dubbele onderwerping. Dit type van situaties wordt op Europees niveau geregeld door Verordening 883/2004. België heeft tevens sociale-zekerheidsverdragen gesloten met een bepaald aantal derde landen.

Een arrest van het Hof van Cassatie van 14 december 2015 geeft ons de gelegenheid om de principes inzake sociale zekerheid in herinnering te brengen wanneer de werknemer gelijktijdig als werknemer in het buitenland werkt en in België als zelfstandige.

Werknemer in een andere Europese lidstaat

Wanneer een werknemer gelijktijdig als werknemer werkt op het grondgebied van een lidstaat van de EER (*) of Zwitserland, en een zelfstandige activiteit uitoefent in België, is hij uitsluitend onderworpen aan de sociale-zekerheidswetgeving van de lidstaat op wiens grondgebied hij als werknemer werkt.

Opgelet, behoudens uitzonderlingen geldt deze regel enkel indien de gelijktijdige tewerkstelling in twee of meer lidstaten een aanvang heeft genomen na 1 mei 2010, en voor zover de werknemer minstens 5 procent van zijn arbeidstijd (of professionele inkomsten) als werknemer in een andere lidstaat werkt.

In die situatie is geen enkele sociale-zekerheidsbijdrage verschuldigd in België, ondanks het feit dat de werknemer er een activiteit als zelfstandige uitoefent. De rechten en plichten van de werknemer wat betreft sociale zekerheid worden uitsluitend bepaald op basis van de regels van de lidstaat die bevoegd is voor zijn activiteit als werknemer.

Werknemer in een land waarmee België een bilateraal sociale-zekerheidsverdrag heeft

In tegenstelling tot wat voorafgaat, wijken de verdragen gesloten door België wat betreft sociale zekerheid in het algemeen niet af van het principe van dubbele onderwerping in een dergelijke situatie. De werknemer blijft dus onderworpen aan de Belgische sociale zekerheid voor zelfstandigen voor de activiteit die hij in België uitoefent, en aan de sociale zekerheid van de andere staat voor zijn activiteit als werknemer.

In het algemeen preciseren deze verdragen wel dat de activiteit als werknemer in de andere staat wordt gelijkgesteld aan een activiteit als werknemer uitgeoefend in België voor de vaststelling van de verplichtingen die voortvloeien uit de Belgische regelgeving betreffende het sociaal statuut van zelfstandigen. Dit impliceert dat indien de activiteit van werknemer uitgeoefend in de andere staat minstens equivalent is aan een deeltijdse activiteit, de werknemer onderworpen zal zijn in België als zelfstandige in bijberoep en niet in hoofdberoep, wat in het belang kan zijn van werknemers wiens inkomsten als zelfstandige relatief laag zijn. Noteer wel dat het betrokken verdrag steeds geverifieerd moet worden.

Werknemer in een ander land

De werknemer die gelijktijdig als zelfstandige in België werkt en als werknemer in een ander land dan deze hiervoor besproken, zal onderworpen blijven aan het sociaal statuut van zelfstandigen in België. Deze onderwerping zal gebeuren in hoofdberoep voor de activiteit die hij uitoefent in België, zelfs indien de activiteit die hij als werknemer in het buitenland uitoefent meer bedraagt dan een halftijdse activiteit.

Inderdaad, de activiteit als werknemer uitgeoefend in een land waar noch de Europese Verordening, noch een bilateraal sociale-zekerheidsverdrag van toepassing is, wordt eenvoudigweg niet in rekening genomen om het accessoire of hoofdzakelijke karakter van de zelfstandige activiteit in België te bepalen.

Het Hof van Cassatie heeft in een arrest van 14 december 2015 nog zijn eerdere rechtspraak bevestigd dat dit verschil van behandeling tussen de activiteiten uitgeoefend in België en deze uitgeoefend in een derde land, redelijk verantwoord is.

Auteur: Sophie Maes (advocaat-vennoot Claeys & Engels)

(*) EER staat voor de Europese Economische Ruimte. Daartoe behoren alle 28 lidstaten van de Europese Unie, aangevuld met Liechtenstein, IJsland en Noorwegen.