De Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (Serv) ontwikkelde de Vlaamse werkbaarheidsmonitor, een meetsysteem voor de opvolging van de in het Pact van Vilvoorde gemaakte beleidsafspraken. Die afspraken moeten Vlaanderen in staat stellen een concurrentiële en dynamische kenniseconomie uit te bouwen zoals de EU besliste op de top van Lissabon. In 2004 en 2007 werden al metingen georganiseerd bij Vlaamse werknemers. Omdat de Lissabon-doelstelling betrekking heeft op alle werkenden, dus ook zelfstandigen, en omdat het aanmoedigen van ondernemerschap ook rekening moet kunnen houden met een werkbare arbeidssituatie voor de zelfstandige ondernemer, is een versie van werkbaarheidsmonitor op punt gesteld voor zelfstandige ondernemers.
In het voorjaar 2007 kregen 6000 zelfstandige ondernemers in het Vlaams Gewest de vragenlijst Welzijn en stress bij zelfstandige ondernemers toegestuurd. Met de resultaten van deze enquête stelde STV – Innovatie & Arbeid, een onderzoekscel van de Serv, het werkbaarheidsprofiel op van de zelfstandige ondernemer in Vlaanderen.
STV – Innovatie & Arbeid spreekt over werkbaar werk wanneer aan vier voorwaarden voldaan wordt: het werk is motiverend, biedt voldoende leermogelijkheden, blijft in balans met het gezins- en sociaal leven en men wordt er niet overspannen (psychisch vermoeid) door. Welgeteld 47,7% van de Vlaamse zelfstandige ondernemers heeft werkbaar werk. Anders bekeken: 52,3% van de zelfstandige ondernemers wordt geconfronteerd met één of meer werkbaarheidsproblemen.
De enquête geeft nog meer prijs:
Welbevinden, leermogelijkheden, psychische vermoeidheid en werk-privébalans.
Voor meer dan negen op de tien zelfstandige ondernemers is de werksituatie niet problematisch op het vlak van het welbevinden en de leermogelijkheden in het werk. Voor iets meer dan zes op de tien geldt dat de werksituatie niet problematisch is op het vlak van de psychische vermoeidheid en de werk-privébalans. Het is duidelijk: de werkbaarheidsproblematiek situeert zich vooral op het vlak van psychische vermoeidheid (36,7% is problematisch en 13% acuut problematisch vermoeid) en werk-privébalans (voor 34,5% problematisch en voor 10,9% acuut problematisch).
Werkdruk, emotionele belasting, taakvariatie en (fysieke) arbeidsomstandigheden.
Het risico waar het grootste deel van de zelfstandige ondernemers mee geconfronteerd wordt, is de werkdruk: voor 46,6% is die problematisch en voor 17,6% zelfs acuut problematisch. Voor een aanzienlijke groep ondernemers is het werk ook emotioneel belastend (28,8%) en zijn de (fysieke) arbeidsomstandigheden zwaar (17,2%). De overgrote meerderheid (92,1%) heeft wel voldoende afwisselend werk (taakvariatie).
De steekproefgrootte liet ook toe om ook werkbaarheidsgegevens te berekenen voor diverse deelgroepen. Zo blijkt dat verhoudingsgewijs meer vrouwelijke ondernemers dan mannelijke zelfstandigen routinematig werk hebben. Daartegenover staat dat verhoudingsgewijs minder vrouwen dan mannen met een hoge werkdruk of belastende arbeidsomstandigheden geconfronteerd worden. De werk-privébalans is voor beide geslachten in dezelfde mate problematisch.
Het werkbaarheidsprofiel van de startende zelfstandige ondernemers (minder dan drie jaar actief als zelfstandige) wijkt weinig af van dat van ondernemers met een langere staat van dienst. Positief is dat een kleiner aandeel van de startende ondernemers met een hoge werkdruk geconfronteerd wordt (35,5% tegenover gemiddeld 46,6%) en ook een kleiner aandeel emotioneel belastend werk heeft (23,3% tegenover 28,8%).
Ten slotte ligt de werkbaarheidsgraad bij zelfstandige ondernemers die een groei van de activiteiten voorzien, hoger dan deze bij ondernemers die in de nabije toekomst hun zelfstandige activiteit zullen verminderen of stopzetten (49,6% t.o.v. 39,7%).
