Je kan veel competentiemodellen en competentiewoordenboeken bij het oud papier gooien of van het intranet verwijderen, zonder dat er morgen iets wezenlijks verandert in onze organisaties. Loop in een gemiddelde organisatie ’s middags de cafetaria binnen en vraag de medewerkers of er een competentiemodel is, wat erin staat en waarvoor het gebruikt wordt – en het zal zeer stil worden.

Dit heeft te maken met een aantal factoren. De houdbaarheidsdatum van de meeste competentiemodellen is namelijk -1. Kortom, de eerste dag dat ze effectief gebruikt worden, vaak na hoge ontwikkelingskosten, zijn ze al achterhaald. De inhoud van functies en de vereiste competenties veranderen zo snel, dat het onmogelijk is om competentiemodellen nog up-to-date te houden. 

Meer dan een woordenboek? 

Komt daarbij dat veel competentiemodellen resulteren in competentiewoordenboeken. Ik weet niet of u al eens een woordenboek heeft gelezen, maar de meeste medewerkers nemen – vermoedelijk terecht – niet de moeite om zich het competentie-oeuvre van HR eigen te maken.

Stel dat we er toch af en toe in slagen om medewerkers één of meer competenties te laten opzoeken in het competentiewoordenboek, bijvoorbeeld naar aanleiding van een prestatiebeoordeling of aanwerving, dan is het zeer twijfelachtig of de beschreven competentie op dezelfde manier beoordeeld zal worden door verschillende medewerkers, zelfs al hebben we duidelijk de ‘gedragsindicatoren’ beschreven.

Jammer genoeg zien we dat het competentiewoordenboek soms plots wel bovengehaald wordt als leidinggevenden het niet toekennen van een promotie moeten verantwoorden. Vaak nadat de betrokken medewerker zelf het competentiehandboek had meegenomen om aan te tonen dat hij net wel ‘recht had’ op een volgende stap.

Moeten we de competenties dan maar overboord gooien? Zeker niet! Kerncompetenties kunnen een duidelijke richting geven aan het HR-beleid en zijn een manier om de bedrijfsdoelstelling te ondersteunen. Maar laat medewerkers en leidinggevenden actief in gesprek gaan over hoe ze die competenties kunnen vertalen en gebruiken. Van dode letter, naar levende materie.